Tatil için büyük hayallerle gittiğiniz otel odanız, ya da eğlence merkezi bir felaket anında can güvenliğiniz için hapishaneye dönüşebilir mi? Daha önce verilen yanlış kararlar ve yapılan ihmallerle onlarca insan ne yazık ki hayatını kaybetti.
İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı İlker Taş, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'un sorularını cevaplayarak milyonlarca tatilcinin otellere akın ettiği yaz sezonunda, hayati uyarılarda bulundu. İhmal edilen acil çıkış kapıları ve bilinçsiz personel, panik anında kurtuluşunuzu engelleyebilir. Peki sevdiklerinizin ve sizin hayatta kalmanız için kolaylıkla kontrol etmeniz gereken detaylar hangileri?
Yaz geldi, milyonlarca insan otellere akın ediyor. Peki oteller bu büyük tatil yoğunluğuna gerçekten hazır mı? Acil çıkış kapıları, personel yetkinliği ve farkındalık konularında yeterli düzeyde miyiz?
İlker Taş: Gittiğimiz her yerde, her an bir acil durumla (deprem, sel, yangın vb.) karşı karşıya kalabileceğimiz gerçeğiyle yaşamalıyız. Ne yazık ki, 21 Ocak 2025 tarihinde Bolu’daki Grand Kartal Otel’de yaşanan ve 34’ü çocuk olmak üzere toplam 78 kişinin hayatını kaybettiği o büyük yangın faciası, bu konuda ciddi eksiklerimiz olduğunu acı bir şekilde yüzümüze çarptı.
Canlarımızı işveren tasarrufuna bırakmamalıyız. Müşteriyiz, misafiriz, dolayısıyla her zaman haklıyız ve talepkâr olmalıyız. Acil çıkış yönleri var mı? Kapılar kilitli mi? Güvenli toplanma alanı neresi? Bunları fiziki olarak deneyimlemek mutlak önceliğimiz olmalı.
KURTULMAK İÇİN 3 SANİYE
Teknik olarak baktığımızda, standartlara uygun tasarlanmış acil çıkış kapıları bize tam olarak ne kazandırıyor?
İlker Taş: Öncelikle zaman! Saniye bazında tahliye hızı hayati öneme sahip. Simülasyonlara göre dışarıya açılan bir kapı, yığılma olmadığında kişi başına 1.5 ila 3 saniye net kazandırır. Kapı içeriye açılıyorsa ve önünde 10 kişilik bir kalabalık varsa, arkadan gelen baskıyla o kapıyı açmak imkânsız hale gelir; yani sistem kilitlenir. Dışarıya açılan kapılar ise bu riski sıfıra indirir ve akış hızını %40 ila %50 oranında artırır.
İnsanların panik anındaki psikolojisi bu durumu nasıl etkiliyor?
İlker Taş: Tehlike anında insan beyni "kaç ya da savaş" moduna girer ve ilkel bir "itme" refleksi gösterir. Kapının dışarıya açılması bu refleksle yüzde 100 uyumludur. Dışarı açılan sistem, "Bu kapı içeri mi açılıyordu, dışarı mı?" diye düşünerek harcayacağınız o kritik 1 saniyelik zihinsel duraksamayı (bilişsel gecikmeyi) yok eder. Arkadan gelen yüzlerce insanın baskısı altında, kapıyı çekmek için geriye adım atmanız fiziksel olarak mümkün değildir; ancak dışarıya açılan kapılar bu baskıyı çıkışa yardımcı bir güce dönüştürür.
Bir de "Panik Bar" dediğimiz sistemler var. Bunlar neden bu kadar önemli?
İlker Taş: Kalabalık bir noktada, panik barlı bir kapı hayat kurtarır. İnsanlar kapıya doğru sıkıştığında, bedenlerinin kapıya çarpması bile barı tetikler ve kapının kendiliğinden açılmasını sağlar. Baygın veya halsiz birinin kapıya yaslanması dahi tahliyeyi engellemez. Ayrıca duman altında görüş mesafesi düştüğünde, kolu bulup çekmek yerine sadece yüzeyine koşup itmek, hayatta kalma oranını belirleyen en anahtar unsurdur. Üstelik iç basınç artışlarında dışarıya açılan kapı, adeta dışarıya doğru üflenerek açılmayı kolaylaştırır.
"ACİL ÇIKIŞ KAPILARI DIŞARIYA AÇILMALI"
Tüm bu yönetmeliklerin ve zorunlulukların insan hayatı için önemi nedir?
İlker Taş: Küresel düzeyde dönüm noktası kabul edilen iki büyük facia var. İlki, 1903’te 602 kişinin öldüğü IROQUOIS Tiyatrosu Yangını. Kapıların içeri doğru açılması, panik halindeki insanların kapı önünde sıkışıp kalmasına ve kilitlenmesine neden oldu. Bu facia, tüm dünyada "acil çıkış kapıları dışarıya açılmalı" kuralını getirdi.
"KİLİTLENEMEZ ÇIKIŞ KAPILARI"
İkincisi ise 1911 TRIANGEL Gömlek Fabrikası Yangını. İşçilerin malzeme çalmaması için kapıların dışarıdan kilitlendiği bu faciada 146 kişi öldü. Bu da endüstriyel tesislerde "kilitlenemez çıkış kapıları" ve zorunlu tahliye tatbikatları gibi modern İSG standartlarının temelini oluşturdu.
Yangın mühendisliğinde her 30 saniyenin, duman zehirlenmesi riskini katlayarak artırdığını unutmamalıyız. Bugün Türkiye dahil tüm dünyada, acil çıkış kapılarının kaçış yönüne (dışarıya) doğru açılması yasal bir zorunluluktur. Farkındalığımızı sürekli üst seviyede tutmalı, gittiğimiz otellerde, sinemalarda veya iş yerlerinde bu güvenliği sorgulamaktan asla çekinmemeliyiz.
