ABD ve İran arasında imzalanan mutabakata rağmen karşılıklı saldırılar devam ederken, Hürmüz Boğazı konusunda yeniden patlak veren kriz daha da büyüyeceğe benziyor. ABD, İran’ın Hürmüz’de iki gemiyi hedef almasından sonra başlattığı hava saldırılarını sürdürürken, İran da ABD’nin bölgedeki üslerini hedef alıyor.
Hürmüz ablukası başladı
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), önceki gece İran sınırları içerisindeki askeri tesislere yönelik yeni bir hava saldırısı dalgası düzenlendiğini bildirdi. Hedef alındığı belirtilen bölgeler arasında Buşehr, Çabahar, Cask, Konarek, Ebu Musa Adası ve Bender Abbas liman kenti yer alıyor. Güneydeki stratejik liman kenti Bandar Abbas’ta dün peş peşe patlamalar meydana geldi. ABD’nin İran’a yönelik saldırıları dün gece de devam etti. Hava saldırıları sonucu Keşm Adası ile Sirik, Behbehan, Bender Abbas kentlerinde patlamalar meydana geldi. Saldırıların hedefi olan İran’ın Kiş Adası’ndaki elektrik üretim tesisinde ise hasar oluştuğu bildirildi. Bu arada CENTCOM, Hürmüz Boğazı’na yönelik yeniden uygulanan ablukanın dün TSİ 23.00’te yürürlüğe girdiğini açıkladı.
BAE gemileri vuruldu
İran Devrim Muhafızları ise, ABD’nin Ürdün ve Bahreyn’deki askeri tesislerine yönelik saldırılar düzenlediğini belirtti. Bununla birlikte Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı’nda ‘ihlalde bulunan’ iki süper tankerin vurularak etkisiz hale getirildiğini açıkladı.
Söz konusu tankerlerin Birleşik Arap Emirlikleri’ne (BAE) ait olduğu ortaya çıktı. BAE Savunma Bakanlığı, İran’ın Hürmüz Boğazı’nın güney koridorunda Umman karasularında seyreden iki tankerine seyir füzeleriyle saldırı düzenlediğini açıklarken, olayı kınadı ve karşılık verme hakkını saklı tuttuğunu belirtti. Saldırıda, bir mürettebatın öldüğü, 8’inin yaralandığı öğrenildi. İran, dün gece ise Bahreyn ve Kuveyt’te bulunan ABD hedeflerine saldırılar düzenlediklerini duyurdu. Kuveyt ordusu, 1 balistik füze, 5 seyir füzesi ve 33 İHA ile saldırılar düzenlendiğini, Deniz Kuvvetleri’ne ait bir hedefin vurulması sonucu 4 askerin yaralandığını bildirdi. Siren seslerinin yükseldiği Bahreyn’de ise halka güvenli yerlere gitme çağrısı yapıldı.
Trump’ın para ikilemi!
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı konusunda söylemini önce sertleştirdi, sonra değiştirdi. Trump, İran’a yönelik saldırıların süreceğini belirterek, müzakerelerden tamamen vazgeçmediğini, anlaşmanın halen mümkün olduğunu söyledi. İran’a deniz ablukasını tekrar başlattıklarını belirten Trump, “Abluka sadece İran için geçerli. İran’la iş yapanlar geçemeyecek, diğer herkes geçebilecek” dedi.
Trump ayrıca dikkat çekici bir çıkışla, Hürmüz Boğazı’ndan taşınan tüm yüklerden yüzde 20 oranında ücret istediğini açıkladı. Trump, bunu güvenlik ve emniyetin sağlanmasına yönelik operasyonun maliyetlerini karşılamaya yardımcı olmak amacıyla alacağını ifade etti. Ancak Trump, dün başka bir açıklamayla, söz konusu ücretten vazgeçtiğini açıkladı. Trump, “Orta Doğu liderleriyle gerçekleştirdiğimiz son derece verimli görüşmelerin ardından, ABD’nin daha önce duyurduğu yüzde 20 ödemeyi, Körfez ülkelerinin ABD’de yapacağı ticaret ve yatırım anlaşmalarıyla değiştirme kararı aldım” ifadelerini kullandı.
Trump’tan Netanyahu’ya: Suriye ve Lübnan’dan çekil
ABD Başkanı Trump ile İsrail Başbakanı Netanyahu’nun 9 Temmuz’da yaptığı telefon görüşmesinin detayları ortaya çıktı. Axios’un, ABD’li ve İsrailli yetkililere dayandırdığı habere göre, Trump, Netanyahu’dan İsrail’in Suriye’deki askeri varlığını azaltmasını ve Lübnan’dan da çekilmeye başlamasını istedi.
Yemen’de ‘yeni dönem’ başlayabilir
Yemen’de yaklaşık 4 yıldır büyük ölçüde korunan kırılgan askeri dengeler, İran’a ait bir uçağın Husilerin kontrolündeki Sana Havalimanı’na iniş girişiminin ardından Husiler ile Suudi Arabistan arasındaki gerilimin yeniden tırmanmasıyla sarsıldı. Yemenli siyasi analistler ise son gelişmelerin yalnızca bir uçuş krizinden ibaret olmadığı, Yemen’deki askeri ve siyasi dengelerde yeni bir dönemin işaretlerini taşıdığı değerlendirmesinde bulunuyor.
ABD Başkanı Trump’ın ise Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’a, Husilere yönelik askeri operasyon düzenlemesi için destek verdiği ileri sürüldü. Axios’un haberinde, geçtiğimiz günlerde gerçekleşen telefon görüşmesinde Selman’ın Husilere operasyon için destek istediği ve Trump’ın da bu talebi desteklediği öne sürüldü.
Türkiye’den kınama
Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, Suudi Arabistan’ın güney bölgesine Husiler tarafından düzenlenen füze saldırısının en güçlü biçimde kınandığı belirtildi.
Yanlış ülkeye saldırdılar
ABD Başkanı Trump, Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi ile Beyaz Saray’da bir araya geldi. Trump, görüşmenin ardından düzenlenen basın toplantısında, ABD’nin Irak’ı işgaline karşı çıktığını belirterek, “Hep şunu söylüyordum, Irak’a girmeyin. Irak’a saldırmayın. Açıkçası, yanlış ülkeye saldırdılar ve büyük hasara yol açtılar” dedi. Irak’tan ABD askerlerinin çekilmesiyle ilgili soruya Trump, “Artık orada orduya ihtiyacımız olduğunu düşünmüyoruz” yanıtını verdi.
Hukuki dayanağı yok!
ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz’de geçişlerden ücret alma çıkışının, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi kapsamında hukuki bir dayanağı bulunmuyor ve İran ya da Umman’ın da ücret almasına karşı çıkılıyor. Her ne kadar, İran ve ABD ve anlaşmaya taraf olmasa da, Hürmüz, uluslararası hukuka göre gemilerin serbest geçiş hakkına sahip olduğu uluslararası bir su yolu. Kıyısı olan ülkeler, sadece klavuzluk benzeri hizmetler için ücret alabiliyor.
ABD’nin önerisinin de hukuki açıdan meşru olmadığı ifade ediliyor. Nitekim ABD yönetimi de geçişlerden ücret istenmesine sert biçimde karşı çıkıyordu. Ayrıca şirketlerin bu ücreti ödemek isteyip istemeyeceği belirsiz. Öte yandan Avrupa Birliği ile Körfez İşbirliği Konseyi, İran’a deniz ulaşımına yönelik müdahaleleri durdurması ve Hürmüz Boğazı’nı herhangi bir koşul, geçiş ücreti veya harç uygulamaksızın uluslararası deniz trafiğine açık tutması çağrısında bulundu.
Saldırılar tekrar tırmandı!
ABD Başkanı Donald Trump, Kongre’ye gönderdiği resmi mektupla İran ile savaş durumunun yeniden başladığını bildirdi. İletilen bu bildirimle, ABD yönetiminin Kongre onayı almadan bölgede askeri güç kullanması için yeni bir 60 günlük yasal süre işlemeye başladı.
İran’ın telefon operasyonu
İran istihbaratının, savaşta Amerikan personelinin yerini telefon takibiyle tespit ettiği iddia edildi. İngiliz “Financial Times” gazetesinin haberine göre İran, savaş sırasında Orta Doğu’daki mobil ağlara yönelik siber saldırılar düzenleyerek ABD askerlerinin konumlarını belirledi. İran ve desteklediği Şii örgütler, savaşta Irak, Bahreyn ve Körfez’de ABD ordusuna ait çeşitli hedeflere saldırılar düzenlemişti. Bahreyn’deki ABD 5. Filo üssü yakınında Amerikan savunma personelinin konakladığı Crowne Plaza oteli de Mart ayında füze saldırısına uğramıştı.
