ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile savaşı sonlandıracak “tarihi bir uzlaşıya” varıldığını ve bu hafta sonu itibarıyla bir mutabakat zaptı imzalanabileceğini duyurması, Tahran duvarına çarptı. İran yönetimi, Trump’ın iddialarını net bir dille yalanlayarak henüz nihai bir karara varılmadığını açıkladı. Diğer yandan, İran basınına sızan taslak anlaşma metninde Tahran’ın çıkarları açısından önemli niteliğe sahip maddeler var.
‘TRUMP’IN İDDİALARI ÖNCEKİ MESAJLARI GİBİ DEĞERLENDİRİLMELİ’
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Tahran’ın anlaşmaya dair kesin bir karar vermediğini vurgularken, yarı resmi Tasnim Haber Ajansı daha sert bir ton kullandı. Ajans, Trump’ın daha önce 37 kez “yakın süreçte anlaşma” iddiasında bulunduğunu hatırlatarak, “İran resmi bir uzlaşı açıklamadan, Trump’ın bu yöndeki haberleri önceki mesajları gibi değerlendirilmelidir.” ifadesine yer verdi.
KATAR HEYETİ: ABD GERİ ADIM ATTI
İran müzakere heyetine yakın kaynaklar ise ABD’nin Katar aracılığıyla Tahran’a baskı kurmaya çalıştığını ancak İran’ın geri adım atmadığını belirtti. Yarı resmi Tasnim haber ajansına göre, ABD saldırıları öncesinde ABD Başkanı Donald Trump taslak metne bazı maddeler eklemeye çalıştı. Fakat İran bu maddeleri kesin dille reddetti. Ardından ABD, İran’daki bazı bölgelere saldırılar düzenledi. Saldırılar sonrasında İran’ın sert yanıtı Washington’a geri adım attırdı. Haberlere göre Katar’dan İran’a giden bir heyet, ABD’nin yeni maddeler konusunda geri adım attığını iletti.
‘24 MİLYAR DOLAR SERBEST KALABİLİR NÜKLEER SÖZ YOK’
Tahran’ın temkinli duruşuna rağmen, İran’ın resmi haber ajansı IRNA ve Mehr Ajansı, olası mutabakat zaptının çarpıcı detaylarını kamuoyuyla paylaştı. Sızan bilgilere göre, bu mutabakat doğrudan nükleer bir taahhüt içermiyor; öncelikli hedef bölgesel savaşı sonlandırmak. Öne çıkan taslak maddeleri ise şu şekilde:
1. Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde derhal ve kalıcı bir ateşkesin sağlanması.
2. ABD’nin, İran’ın iç işlerine karışmayacağına ve İslam Cumhuriyeti’nin egemenlik haklarına saygı duyacağına dair taahhüdü.
3. Mevcut deniz ablukasının 30 gün içerisinde tamamen kaldırılması.
4. ABD’nin, İran çevresindeki askeri varlığını sonlandırma taahhüdü.
5. Hürmüz Boğazı’nın 30 gün içerisinde İran tarafından belirlenen düzenlemeler çerçevesinde yeniden açılması.
6. Petrol ve petrokimya ürünleri satışına yönelik yaptırımların askıya alınması ve İran’ın finansal kaynaklarına tam erişiminin sağlanması.
7. ABD ve müttefiklerinin, İran’ın yeniden inşası için en az 300 milyar dolarlık bir ekonomik destek paketi sunması.
8. Nükleer konular, tüm ABD yaptırımlarının kaldırılması, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) kararlarının ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) yönetim kurulu kararlarının iptali amacıyla 60 günlük bir müzakere sürecinin başlatılması.
9. İran’ın, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) çerçevesinde nükleer silah üretmeyeceğine dair taahhüdünün yinelenmesi.
10. Müzakere süresince ABD’nin bölgedeki askeri varlığını artırmayacağı ve yeni yaptırımlar uygulamayacağı taahhüdü.
11. 60 günlük nihai müzakere süresinde İran’ın dondurulan 24 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılması; bu tutarın yarısının müzakereler başlamadan önce İran’ın erişimine açılması.
12. Anlaşmanın uygulanmasını takip etmek üzere bir denetim mekanizmasının oluşturulması.
13. Nihai anlaşmanın, BM Güvenlik Konseyi kararı ile tescil edilmesi.
14. Nihai müzakereler; dondurulan varlıkların yarısının serbest bırakılması, petrol yaptırımlarının askıya alınması ve deniz ablukasının kaldırılmadan başlamaması.
İran medyasına göre nihai anlaşma; zenginleştirme faaliyetleri, yaptırımların kaldırılması ve İran ekonomisinin yeniden inşası konularıyla sınırlı kalacak.
Öte yandan, İran’ın füze programı ve bölgedeki direniş gruplarına verdiği destek konuları ise müzakere gündeminden kesin olarak çıkarıldı.
