Amerika Birleşik Devletleri'nde nükleer başlık taşıma kapasitesine sahip B-52 stratejik bombardıman uçağının düşmesi, dünya gündeminde geniş yankı uyandırdı. Kaliforniya'daki Edwards Hava Üssü'nden havalanan uçak, radar modernizasyon programı kapsamında test uçuşu gerçekleştiriyordu. Ancak kalkıştan kısa süre sonra düştü. Bölgeden uzun süre alevler ve yoğun siyah dumanlar yükseldi. Kazada sivil ve askeri personelden oluşan 8 kişilik mürettebatın tamamı hayatını kaybetti. Kazanın nedenine ilişkin resmi bir açıklama yapılmazken, olayla ilgili soruşturma başlatıldı.
B-52 NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?
Kazanın ardından gözler, ABD'nin stratejik caydırıcılık gücünün en önemli unsurlarından biri kabul edilen B-52 bombardıman uçaklarına çevrildi.
Emekli Hava Albay Eylem Şimşek, uçağın sahip olduğu özelliklerin kazayı sıradan bir olay olmaktan çıkardığını belirtti:
"Bu uçak B-52 uçağı. Amerika'nın en büyük uçaklarından biri. Özellikleri itibarıyla nükleer başlık taşıyabiliyor. Bu anlamda da bu uçağın düşüşü tabii ki etki yaratıyor. 8 motorlu bir uçak. Tüm bu süreci genel konjonktürde incelediğimizde, birkaç saat önce Rusya'nın yine benzer özellikte uzun menzilli Tu-22 uçağının düşmesi, ondan önceki gün ABD'nin İran'la anlaşma yapması... Bütün bu süreci birlikte değerlendirdiğimizde bizim de kafamızda önemli soru işaretleri uyandırıyor."
STRATEJİK ANALİSTLER NEDEN SORU İŞARETLERİNDEN SÖZ EDİYOR?
Uzmanlara göre, kısa süre içerisinde hem Rusya'ya ait Tu-22 bombardıman uçağının hem de ABD'ye ait B-52'nin düşmesi dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Şimşek, teknik nedenlerin her zaman öncelikli ihtimal olduğunu ancak zamanlamanın da dikkat çektiğini söyledi:
"Uçak eğer tek başına düşmüş olsaydı teknik nedenleri vardır denir ve açıklanır. Ama hem Tu-22'nin hem de B-52'nin aynı dönemde düşmesi elbette herkesin kafasında, tüm stratejik analistlerin kafasında bir 'acaba' sorusu meydana getiriyor. Çünkü bu uçakların özelliği caydırıcılık. Nükleer başlık taşımak demek bu başlığı kullanmak demek değil. Ama bu uçaklar caydırıcılık unsuru olarak görev yapıyor."
B-52'NİN TAŞIDIĞI GÜÇ
B-52'nin sahip olduğu kapasite nedeniyle dünyanın en önemli bombardıman uçakları arasında yer aldığı belirtiliyor.
Şimşek, uçağın teknik özelliklerine dikkat çekerek neden bu kadar önemli görüldüğünü anlattı:
"Uçağın adı da Stratosfer Kalesi anlamına geliyor. Bu uçaklar her görevi yapabiliyorlar. Yaklaşık 32 ton mühimmat taşıyabiliyor. Taşıdığı bazı nükleer başlıkların etkisi Hiroşima'nın 10 katı büyüklüğünde olabiliyor. O nedenle de dünya gündeminde bu uçağın düşüşü çok önemli soru işaretleri uyandırıyor."
"TEKNİK ARIZA MI, BAŞKA BİR ŞEY Mİ?"
Kazanın ardından farklı senaryolar da gündeme gelirken, resmi makamlar henüz herhangi bir değerlendirme paylaşmadı.
Şimşek, teknik arızanın en güçlü ihtimal olduğunu ancak farklı yorumların da yapılacağını ifade etti:
"Elbette ki teknik neden olabilir uçağın düşmesinde. Olmayabilir de. Teknik neden değilse bunu hiçbir zaman bilemeyeceğiz. Çünkü teknik neden dışında başka bir durum söz konusu olsa bile bunun kamuoyuna açıklanması mümkün olmayabilir."
BÖLGESEL GELİŞMELERLE BAĞLANTILI YORUMLAR
Kazanın zamanlaması nedeniyle bazı çevrelerde jeopolitik gelişmelerle bağlantılı yorumlar da yapılıyor.
Şimşek göre, özellikle ABD'nin İran ile yürüttüğü diplomatik süreç ve İsrail'in bu sürece yönelik tepkileri tartışmaların merkezinde yer alıyor:
"Bir gün önce Amerika'nın İran'la anlaşma yapacağını açıklaması, bu anlaşmanın içerisinde Lübnan'ın da yer alması ve anlaşma maddeleri nedeniyle İsrail'in kendisini yalnız bırakılmış hissettiğine yönelik açıklamalar yapması dikkat çekiyor. Elbette bunların kazayla bağlantısı olup olmadığını bilemeyiz. Ama bazı soru işaretlerinin oluştuğu da açık."
SON DÖNEMDE UÇAK KAZALARI NEDEN DAHA FAZLA KONUŞULUYOR?
Son yıllarda art arda gelen askeri ve sivil uçak kazaları kamuoyunda "uçak kazaları mı arttı?" sorusunu da gündeme taşıdı.
Şimşek'e göre bunun temel nedenlerinden biri savaşların yapısının değişmesi:
"Belki de fazla gibi gözükmesinin nedeni savaşların hava savaşlarına kayması. Yakın zamanda Ukrayna krizi, İran, Irak, Suriye gibi bölgelerde yaşanan gelişmelerde görüyoruz ki savaşlar artık büyük ölçüde havadan yürütülüyor. Kara savaşları eskiye göre daha az görülüyor. Havadan bombardımanlar ve hava operasyonları daha fazla ön plana çıkıyor."
ABD'DEKİ SON UÇAK KAZALARI
Son dönemde ABD'de yaşanan uçak kazaları da değerlendirildi. F/A-18, F-16, F-35 ve çeşitli eğitim uçaklarının karıştığı kazalar hatırlatılırken, bu durumun ABD hava gücünün zayıfladığı anlamına gelip gelmediği soruldu.
Şimşek, sayılara dikkat edilmesi gerektiğini söyledi:
"Aslında uçuş sayısına baktığımızda bu oranlar çok yüksek değil. Küçük uçak kazaları her zaman olur. Çok küçük teknik nedenlerden kaynaklanabilir. Bir vidanın sıkışmaması bile bazen kazaya neden olabilir. Bu nedenle yalnızca kaza sayısına bakarak bir sonuca varmak doğru olmaz."
"ABD HAVA GÜCÜNÜ KAYBEDİYOR" YORUMU DOĞRU MU?
Son dönemde yaşanan kazaların ardından ABD'nin hava gücünü kaybettiğine yönelik yorumlar da gündeme geldi.
Şimşek ise bu görüşe temkinli yaklaşıyor:
"Amerika dünyanın her yanında operasyon yapan bir ülke. Çok büyük bir hava filosuna sahip. Dolayısıyla bu kadar yoğun kullanım içerisinde kazaların tamamen sıfırlanması mümkün değil. Oransal olarak bakıldığında çok yüksek rakamlar görmüyoruz."
"ASIL ÖNEMLİ OLAN SAYI DEĞİL, ETKİ"
Uzmanlara göre son dönemdeki kazaları dikkat çekici kılan unsur, kaza sayısından çok düşen platformların stratejik önemi.
Şimşek, özellikle B-52 ve F-35 gibi uçakların düşmesinin doğal olarak daha büyük yankı uyandırdığını belirtti:
"Burada sayıdan ziyade bıraktığı etki önemli. F-35'in düşmesi, B-52'nin düşmesi yıllarca tartışılabilecek olaylardır. Çünkü bunlar sıradan platformlar değil. B-52 çok güçlü bir uçak. Çok önemli bakımlarının yapıldığını ve modernizasyon süreçlerinden geçtiğini biliyoruz. Bu nedenle böyle bir kazanın yaşanması doğal olarak soru işaretleri oluşturuyor."
