Axios'a konuşan üst düzey bir ABD'li yetkili, Hürmüz Boğazı'ndaki mevcut askeri tırmanışın, İran'ın ticari gemilere yönelik saldırılarını sürdürüp sürdürmeyeceğine bağlı olarak bir gün, bir hafta veya bir ay sürebileceğini belirtti. ABD'li yetkilinin ham askeri stratejiyi özetleyen şu sözleri ise kulislere bomba gibi düştü:
"Dalga geçmediğimizi, oyun oynamadığımızı anlamaları için onları biraz tokatlayacağız."
Diplomatik kanalların tamamen tıkandığı bu süreçte, askeri baskı yeniden ABD Başkanı Donald Trump'ın stratejisinin merkezine yerleşti. Trump, çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran’ın ticari gemilere saldırmasının ardından iki ülke arasında mutabık kalınan 60 günlük ateşkesin resmen "bittiğini" ilan etti.
Karşılıklı füze yağmuru
Ateşkesin bitmesiyle birlikte ABD ordusu, Hürmüz Boğazı yakınlarında ikinci dalga bombardıman başlattı ve aylar sonra ilk kez doğrudan İran toprakları içindeki altyapı tesislerini hedef aldı. İran ise bu hamleye gecikmeden yanıt vererek ABD'nin Kuveyt ve Bahreyn'deki askeri üslerine misilleme saldırıları düzenledi. Tahran yönetimi, boğaz üzerindeki kontrol iddiasından asla geri adım atmayacağını duyurdu.
Saldırıların hemen ardından Air Force One ( Başkanlık uçağı) içinde gazetecilere konuşan Trump, gerilimi düşürmeye hazır olduğunun sinyalini vererek kafa karıştıran bir iddiada bulundu. İranlı yetkililerin kısa süre önce kendisini aradığını ve "anlaşma yapmak istediklerini" söyleyen Trump, şu ifadeleri kullandı:
"Bir anlaşma yapmaya değerler mi, buna sadık kalacaklar mı bilmiyorum. Dürüst olmak gerekirse biraz çılgınlar."
İran'dan yanıt: Vurulursak, vurulursunuz
Trump'ın açıklamalarına İran'ın başmüzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf'tan çok sert bir karşılık geldi. ABD'yi "zorbalık yapmak ve sözünü tutmamakla" suçlayan Galibaf, X hesabı üzerinden yaptığı paylaşımda şu uyarıda bulundu:
"Eğer vurursanız, vurulursunuz. Hürmüz Boğazı Amerikan tehditleriyle değil, sadece 'İran düzenlemeleriyle' açılacaktır."
Beyaz Saray için Hürmüz Boğazı’nı yeniden güvenli hale getirmek ve ticari gemilerin serbest geçişini sağlamak, küresel enerji piyasalarını istikrarda tutmak adına en kritik öncelik. İran içinse boğazın kontrolünü elinde tutmak, savaşı bitirecek herhangi bir masada en büyük koz olarak görülüyor.
Perde arkası: Anlaşma neden çöktü?
İki ülke arasında daha önce imzalanan mutabakat zaptı (MOU), İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişe izin vermesini şart koşuyordu.
İmzalardan hemen sonra Tahran, ABD'yi anlaşmayı ihlal etmekle suçladı. İran'a göre ABD, gemileri Tahran'ın onayı olmadan Umman kıyılarına yakın güney rotasından geçirerek İran'ın boğazdaki egemenliğini bypass etmeye çalıştı.
ABD'li yetkililere göre Beyaz Saray’ın askeri hamlelerde bu kadar rahat davranmasının arkasında ekonomik bir güvence yatıyor. Son haftalarda yüzlerce petrol tankerinin sorunsuz bir şekilde Körfez'den ayrılmayı başarmış olması, Washington'da "yeni bir çatışmanın petrol fiyatlarını aniden fırlatmayacağı" algısını yarattı ve Trump yönetiminin elini rahatlattı.
ABD yaptırım muafiyetleri tanısa bile, finans kuruluşları risk alıp işlemleri onaylamadığı için İran petrol satmakta zorlandı. Ayrıca nükleer adımlar atılmadığı için İran'ın dondurulmuş fonları da serbest bırakılmadı.
ABD'nin İsrail ile Lübnan arasında arabuluculuk yaptığı çerçeve anlaşması da mutabakatın Lübnan ayağını boşa çıkarınca İran içerisindeki memnuniyetsizlik zirve yaptı ve silahlar yeniden ateşlendi.
Son söz JD Vance'den
Gelişmeleri yakından takip eden piyasalar ve savunma analistleri boğazın kapatılma ihtimaline odaklanmışken, son net mesaj ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’den geldi. Vance, ABD'nin pozisyonunun son derece basit olduğunu belirterek noktayı koydu:
"Eğer Hürmüz Boğazı'nı kapatmaya çalışırlarsa, Amerikan ordusundan anında karşılık görürler. Ya kurallara uyarlar ya da dün gece başlarına gelenlerin aynısını yaşamaya devam ederler. O rotayı açıp gemilere ateş etmeyi bırakana kadar bu durum böylece sürüp gidecek."
