Üst düzey bir ABD’li yetkili, ABD ile İran arasında varılan ve nihai anlaşma için 60 günlük müzakere süresi öngören 14 maddelik mutabakat metnini ilk kez kamuoyuyla paylaştı.
Telekonferansla basın mensuplarına açıklama yapan yetkili, mutabakat metninin tamamını incelediğini ve İran’ın bu çerçevede nükleer silaha sahip olmayacağını kabul ettiğini söyledi. Yetkili ayrıca Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılacağını, İran’ın elindeki nükleer stokların imhası ile yaklaşık 300 milyar dolarlık dondurulmuş fonların serbest bırakılmasının ise daha sonra müzakereye açılacağını ifade etti.
Yetkilinin paylaştığı 14 maddelik mutabakat metninde şu başlıklar yer aldı:
1- ABD ile İran, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı biçimde sona erdiğini ilan etmeyi, birbirlerine karşı savaş ya da askeri operasyon başlatmamayı, güç kullanmaktan ve tehdit etmekten kaçınmayı taahhüt ediyor. Nihai anlaşmanın da bu çerçeveyi teyit etmesi öngörülüyor.
2- Taraflar, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve iç işlerine karışmamayı kabul ediyor.
3- ABD ve İran, en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmayı müzakere edip sonuçlandırmayı taahhüt ediyor. Bu süre, karşılıklı rıza ile uzatılabilecek.
4- Mutabakatın imzalanmasının hemen ardından ABD, İran’a yönelik deniz ablukasını ve tüm engelleri kaldırmaya başlayacak; bu süreç 30 gün içinde tamamen sona erecek. Gemilerin trafiği, savaş öncesi hacme orantılı olacak. ABD ayrıca nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde İran sınırları yakınındaki kuvvetlerini geri çekmeyi taahhüt ediyor.
5- İran, ticari gemilerin İran Körfezi’nden Umman Denizi’ne ve tersi yönde 60 gün boyunca ücretsiz ve güvenli geçişi için gerekli düzenlemeleri yapmayı üstleniyor. Geçişin başlaması, teknik ve askeri engellerin kaldırılması ile mayın temizliği dikkate alınarak 30 gün içinde yürürlüğe girecek. İran, Umman Sultanlığı ile diyalog kurarak Hürmüz Boğazı’ndaki gelecekteki idare ve denizcilik hizmetlerini diğer kıyı devletleriyle görüşecek.
6- ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık kesin bir plan hazırlamayı taahhüt ediyor. Planın uygulanma mekanizması 60 gün içinde imzalanacak nihai anlaşmanın parçası olacak; gerekli lisans, muafiyet ve izinler ABD tarafından verilecek.
7- ABD, nihai anlaşma kapsamında BM Güvenlik Konseyi kararları, UAEA Yönetim Kurulu kararları ile tüm tek taraflı ABD yaptırımlarının kaldırılmasını taahhüt ediyor. İran ve ABD, bu yaptırımların kaldırılmasının kritik önemini kabul ediyor ve bu konuları derhal müzakerede ele alma niyetini belirtiyor.
8- İran, nükleer silah temin etmeyeceğini ya da geliştirmeyeceğini yeniden teyit ediyor. Taraflar, zenginleştirilmiş malzeme stoklarının imhasını UAEA gözetiminde yerinde seyreltme yoluyla çözmeyi kabul ediyor. Ayrıca nihai anlaşmada üzerinde uzlaşılacak bir çerçeveyle zenginleştirme ve İran’ın nükleer ihtiyaçlarına ilişkin diğer konuların ele alınması öngörülüyor.
9- Nihai anlaşma imzalanana kadar mevcut durum korunacak. İran nükleer programının mevcut durumunu sürdürecek, ABD ise yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ek asker konuşlandırmayacak.
10- ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından ve yaptırımlar kalkana kadar, İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bunlara bağlı bankacılık, sigortacılık ve nakliye gibi tüm hizmetler için muafiyetler verecek.
11- ABD, mutabakat yürürlüğe girince İran’a ait dondurulmuş veya kısıtlanmış fon ve varlıkların kullanımını tamamen açmayı taahhüt ediyor. Bu fonların serbest bırakılma usulleri müzakerelerde karşılıklı olarak belirlenecek. Fonlar, İran Merkez Bankası’nın belirleyeceği nihai lehtara yapılacak ödemelerde kullanılabilecek.
12- Taraflar, mutabakatın uygulanmasını ve gelecekteki nihai anlaşmaya uyumu izlemek üzere bir yürütme mekanizması kurulmasında anlaşıyor.
13- Mutabakatın imzalanmasının ardından 1, 4, 5, 10 ve 11. maddelerin uygulanmasına başlanması ve bu tedbirlerin sürmesi koşuluyla, ABD ve İran nihai anlaşma için diğer maddeler üzerinde müzakerelere başlayacak.
14- Nihai anlaşmanın bağlayıcı bir BM Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması öngörülüyor.
Yetkilinin paylaştığı metin, ABD ile İran arasında yürütülen müzakerelerde savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, yaptırımların kaldırılması ve nükleer programın sınırlandırılması gibi başlıkların merkezde yer aldığını ortaya koydu.
