Erkeklerde erektil disfonksiyon yani sertleşme bozukluğunu sessiz bir salgın olarak tanımlayabiliriz.
Çeşitli araştırmalara göre, bu sorun 40 yaş üzerindeki yetişkin erkeklerin yarısından fazlasını etkiliyor. Ancak çok azı bu konuyu yakınlarıyla konuşmaya istekli.
Konu sohbet sırasında gündeme gelse bile, genellikle yaklaşan bir hastalığın erken uyarı işareti olarak değil, bir şaka veya alay konusu olarak görülüyor.
Oysa çok sayıda yeni araştırmaya göre penis, erkeğin genel sağlığı için bir tür gösterge niteliğinde.
Erektil disfonksiyon ise diyabet, kalp krizi, felç ve demans gibi pek çok ciddi rahatsızlığın habercisi olabilir.
Bugüne kadarki bulguları inceleyen akademik bir kitabın editörlüğünü üstlenen Roma Tor Vergata Üniversitesi'nden seksolog Emmanuele Jannini'ye göre bu durum, "maden ocağındaki kanarya" gibi tehlikeyi önceden haber veriyor.
İktidarsızlığa yönelik daha iyi tarama yöntemleri sayesinde doktorların, erkek sağlığını tehdit eden bazı ciddi sorunları henüz çok ilerlemeden teşhis edebileceği belirtiliyor.
Ne var ki pek çok erkeğin cinsel sağlıkları hakkında konuşmaktan kaçınması, bu değerli fırsatları kaçırmalarına neden oluyor.
İşte bu son derece yaygın sorun ve neden bir uyarı işareti olarak görülmesi gerektiği hakkında bilmeniz gerekenler.
Tesisat sorunları
Pek çok tıbbi sorunda olduğu gibi, sertleşme bozukluğunun kesin yaygınlık oranı da bu durumun nasıl tanımlandığına ve ölçüldüğüne göre değişiyor.
Araştırmalar, yetişkin erkekler arasındaki küresel yaygınlık oranının %3 ile %76,5 gibi çok geniş bir aralıkta değiştiğini gösteriyor.
Ancak, yaklaşık 1200 katılımcının ayrıntılı anketler kullanılarak incelendiği en kapsamlı ve detaylı araştırmalardan biri, 40 yaşındaki erkeklerin %39'unun düzenli olarak bir düzeyde iktidarsızlık yaşadığını, bu oranın 70 yaşında %76'ya yükseldiğini ortaya koydu.
Pek çok açıdan, iktidarsızlık bir tür tesisat sorunu.
Peniste uzunlamasına, normalde gevşek durumda olan ve "corpora cavernosa" (kavernöz cisimler) adı verilen iki süngerimsi yapı bulunuyor.
Bir erkek cinsel anlamda uyarıldığında, beyin penisin atardamarlarını çevreleyen kasların gevşemesi için sinyaller gönderiyor ve bu da her iki silindire doğru bir kan akışı sağlıyor.
Bu yapılar genişleyip gerildikçe kanı penisten dışarı taşıyan damarlara baskı yaparak kanın içeride hapsolmasına neden oluyor.
Hava ile dolan bir balon gibi, organ genişliyor ve sertleşiyor.
Ancak penisin içindeki kan birikimini azaltan herhangi bir sorun, erkeğin ereksiyon sağlama veya bu ereksiyonu sürdürme kapasitesini olumsuz etkiliyor.
Stres nasıl etkiliyor?
Sorun genellikle psikolojik.
Adrenalin ve kortizol salgılatan bir stres tepkisi kan damarlarımızın büzülmesine yol açarak "corpora cavernosa"nın sertleşmesini engelleyebiliyor.
Yüksek stres seviyeleri ayrıca testosteron üretimini de sekteye uğratabiliyor ve bu da cinsel isteği (libidoyu) azaltıp uyarılma düzeyini düşürebiliyor.
Hipogonadizm gibi bez fonksiyon bozukluklarına sahip kişilerde de testosteron üretimi düşerek benzer sorunlara neden olabilir.
Bunun yanı sıra stres, genellikle cinsel ilişki sırasında odaklanmayı zorlaştırabilecek genel bir zihinsel dağınıklığı da beraberinde getirir.
Evrimsel süreçte bunun geçerli bir nedeni vardı.
Stres uyarılmayı durduruyorsa, bu durum vücudun tehlike anlarında hayatta kalmak için kaynaklarını korumasını sağlıyordu.
Jannini, "Ortam riskliyse, ürememek önemlidir" diyor.
Ancak modern dünyada stres yaşamamıza neden olan ve hayati tehlike arz etmeyen pek çok etken var. Bu nedenle söz konusu koruyucu mekanizma, gereğinden daha sık devreye giriyor olabilir.
Kalp ve beyin sorunları
Pek çok durumda iktidarsızlık, çok daha geniş kapsamlı sağlık sorunlarının da bir göstergesi olabilir.
Örneğin, kan damarlarının sertleşip daralmasıyla seyreden ve ciddi bir kalp hastalığı riski oluşturan aterosklerozdan kaynaklanabilir.
Penisteki atardamarlar vücuttaki en küçük damarlar arasında yer aldığından, işlevini yitiren ilk damarlar genellikle bunlar olur. Dolayısıyla iktidarsızlık vakaları, bu tür kalp rahatsızlığının habercisi olabilir.
Yakın dönemli ve 154.794 bireyden elde edilen verilerin analiz edildiği bir çalışma, iktidarsızlık sorunu olan erkeklerde koroner kalp hastalığına yakalanma ihtimalinin %59, felç ihtimalinin ise %34 daha yüksek olduğunu ortaya koydu.
İngiltere'deki Manchester Metropolitan Üniversitesi'nde üreme bilimi uzmanı ve bu yaz yayımlanacak testis sağlığı ile ilgili bir kitabın yazarı Michael Carroll, "Sağlıklı bir ereksiyon, damar sağlığının iyi olduğunun önemli bir göstergesi" diyor.
Hatta bozuk penis sağlığının bilişsel gerilemenin bir habercisi olabileceğine dair bazı kanıtlar da var.
Tayvan'da yapılan bir çalışma, iktidarsızlık teşhisi konulan erkeklerin yedi yıllık bir takip sürecinde demans geliştirme olasılığının% 68 daha yüksek olduğunu ortaya koydu.
Tıpkı penis gibi, beynimiz de ihtiyaç duyduğu yakıtı almak ve toksik atıkları uzaklaştırmak için iyi bir kan akışına muhtaç.
Diyabet bağlantısı
Dolaşım ve sinir sistemlerine çeşitli zararlar verebilen diyabet riski taşıyan kişiler için iktidarsızlığı takip etmek bilhassa önemli.
Örneğin, hastalığın iyi yönetilemediği durumlarda sıkça görülen ani kan şekeri yükselişleri, aşırı glikozun damar duvarlarındaki proteinlere yapışmasına yol açabilir.
Bu durum, kan damarlarının esnekliklerini kaybetmesine (glikasyon) neden olabilir.
Aterosklerozda olduğu gibi bu süreç de kanın vücudun en çok ihtiyaç duyulan bölgelerine verimli bir şekilde akışını kısıtlar ve genellikle ilk etkilenenler penisteki hassas damarlar olur.
İspanya'nın Barcelona kentindeki Sant Pau Araştırma Enstitüsü'nden araştırmacı Bogdan Vlacho, "Diyabet ile erektil disfonksiyon arasındaki bağlantı çok güçlü" diyor.
"Tip 2 diyabetli erkeklerde erektil disfonksiyon gelişme olasılığı, diyabeti olmayanlara kıyasla yaklaşık üç kat daha fazla."
Yakın geçmişte yapılan bir incelemede, hem diyabeti hem de erektil disfonksiyonu olanlarda, sadece diyabeti olanlara kıyasla "periferik nöropati" (el ve ayaklarda sinir hasarı) gelişme olasılığının önemli ölçüde daha yüksek olduğu tespit edildi.
Bu kişiler ayrıca, körlüğe yol açabilen retinopati ve bazen uzuv kaybına (amputasyona) neden olabilen yara iyileşmesi sorunları açısından da daha büyük risk altında.
Buna rağmen, diyabet hastalarında erektil disfonksiyon taraması standart bir uygulama değil.
Söz konusu çalışmaları inceleyen makalenin ortak yazarlarından biri olan Barcelona Üniversitesi'nden endokrinolog Santiago Martinez, "Sağlık uzmanlarının hastalarla bu konuyu konuşmadığına dair kanıtlar mevcut" diyor.
Potansiyel tedaviler
İngiltere'deki Üroloji Vakfı tarafından yürütülen bir araştırma, iktidarsızlık yaşayan erkeklerin yarısından fazlasının, bu durumun yarattığı utanç ve kaygı nedeniyle tıbbi yardım almaktan kaçındığını, hatta % 20'sinin, yaşadıkları sorun için bir sağlık uzmanına görünmektense bir ay boyunca bira içmemeyi tercih edeceklerini söylediklerini ortaya koydu.
Ancak Carroll'a göre iktidarsızlık yaşayan tüm erkekler yardım almalı.
Böylece hem başlı başına önemli bir mutsuzluk ve stres kaynağını hafifletebilir hem de genel fiziksel sağlığınız hakkında hayat kurtarıcı olabilecek değerli bir süreci başlatabilirsiniz.
Carroll, "Sorunu erken ele almak çok önemli" diyor.
Sonuçta, iktidarsızlık tedavisi olmayan bir hastalık değil.
Viagra (sildenafil) gibi ilaçlar penisteki kan damarlarını genişletiyor, ancak bazı gözlemsel bulgular, cinsel yaşamlarını iyileştirmek için bu hapları kullanan hastaların kalp yetmezliği riskinin azalması da dahil daha iyi kalp-damar sağlığına sahip olduğunu gösteriyor. Gerçi bu durum henüz klinik deneylerle kanıtlanmadı.
(Viagra, araştırmacıların bugün bilinen o meşhur yan etkisini fark etmelerinden önce, yüksek tansiyon hastaları için bir kalp-damar ilacı olarak geliştirilmişti.)
Hatta 885 binden fazla hastayı inceleyen ve Alzheimer hastalığına yakalanma riskini iki kat azalttığını ortaya koyan bir çalışmaya göre bu ilaçlar bunama (demans) gelişme ihtimalini bile düşürebilir.
Pornografi bağımlılığı
En azından, iktidarsızlık meselesini bir doktora açtığınızda, doktorunuz sizi hipertansiyon ve ateroskleroz gibi yaygın kalp hastalığı risk faktörleri açısından tarayabilir ve kalp-damar sağlığının bozulmasına katkıda bulunabilecek obezite gibi konularda size tavsiyelerde bulunabilir.
Bazı hallerde, beslenme düzeninde değişiklik ve egzersiz gibi basit önlemler yardımcı olabilir. Diyabet hastaları içinse kan şekeri seviyelerinin kontrol altında tutulması hayati önem taşıyor.
Üstelik, erektil disfonksiyonun (sertleşme sorunu) nedenlerini ortaya çıkarmak ciddi bir çaba gerektirebilir.
Zira bu sorun, pornografi bağımlılığı gibi alışkanlıklardan ya da cinsel arzuyla ilgili ruh sağlığı sorunlarından da kaynaklanabiliyor.
Carroll, "Erkekte diyabet veya kalp-damar hastalığı varsa, sorunu bunlarla ilişkilendirmek ve tedavi etmek genellikle daha kolay" diyor ve ekliyor:
"Ancak alkol ve sigara kullanımı gibi yaşam tarzı faktörleri; aşırı pornografi tüketimi gibi psikolojik veya davranışsal unsurlarla birleştiğinde, durumun ele alınması daha zor olabilir. Üstelik bu erkekler, söz konusu alışkanlıklarını çoğu zaman açıklamak istemeyebilirler."
Kayıp kemik
Bu bulguların günümüz sağlık sistemimiz için bariz öneminin yanı sıra, Jannini, penisin bütünsel sağlığın bir göstergesi olmasının potansiyel evrimsel sonuçlarını da düşünüyor.
İnsan türü olarak, sert bir penise ulaşmak için kan akışına güvenmek oldukça sıra dışı.
En yakın akrabalarımız şempanzeler de dahil diğer primatların çoğunda, uyarılma sırasında ereksiyonu desteklemek ve cinsel organların aktif ve sert kalmasını sağlamak için serbest bırakılan baculum adı verilen geri çekilebilir bir kemik bulunuyor.
Sonuç olarak, cinsel yaşamları, ortalama bir insan erkeğininki kadar genel sağlıklarıyla yakından bağlantılı değil.
Peki, insan erkeği neden baculumu kaybetmek ve cinsel işlev bozukluğu ve savunmasızlık potansiyelini artırmak için evrimleşmiş olabilir?
Bu, birçok evrim biyoloğunu şaşırtan bir gerçek.
Ancak Jannini, insan erkeklerinin penis kemiği kaybının, dişi atalarımızın en uygun eşleri ve yavrularına en iyi genleri aktaracak kişileri belirlemelerine yardımcı olmak için gerçekleşmiş olabileceğinden şüpheleniyor.
"Bu, kronik hastalıklar için mükemmel bir biyolojik işaret olduğu anlamına geliyor" diye ekliyor.
Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.
