ABD ile İsrail'in Ortadoğu ve Körfez bölgesini ateş çemberine çeviren saldırılarında barış için anlaşmaya varıldı. Aylardır süren müzakereler sonunda ABD ve İran, bölgede savaşı bitirecek anlaşmanın sağlandığını duyurdu. Resmi imza töreni 19 Haziran Cuma günü İsviçre'nin Cenevre kentinde yapılacak.
'PETROL YENİDEN AKSIN'
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yapılan anlaşmanın tamamlandığını belirterek, "Herkese tebrikler. Hürmüz Boğazı'nın ücretsiz olarak açılmasını ve aynı zamanda ABD Donanması ablukasının derhal kaldırılmasını tam olarak onaylıyorum. Dünyanın gemileri, motorlarınızı çalıştırın. Petrol aksın" ifadelerini kullandı. Anlaşmayı 80. yaş gününde duyuran Trump, "Bu büyük anlaşma tüm bölgeye barış ve güvenlik getirecek. Birçok başkan İran'la barış yapmaya çalıştı ve benden önce hepsi başarısız oldu. Gemiler hareket etmeye başladı. Cuma günü anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı açılacak, mayınlar temizlenerek petrol hem bölge hem de dünya için yeniden akmaya başlayacak" dedi.
'İSRAİL AYAKTA KALAMAZDI'
Mutabakatın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun itirazlarına rağmen sağlandığına kaydeden Trump, "Netanyahu çok zor bir adam. Bunu yaptığımız için bize çok şükran duymalı. Zira İran'ın nükleer silahı olsaydı İsrail 2 saat bile ayakta kalamazdı" ifadelerini kullandı. Trump, mutabakatın içeriğinin cuma gününden sonra herhangi bir zamanda kamuoyuna duyurulabileceğini söyledi. Trump, "oldukça güçlü" şeklinde nitelediği zaptın içeriğinin kamuoyuna duyurulmasını istediğini aktararak "Obama'nınki gibi berbat değil. Çok güçlü bir belge ve yayınlanmasını istiyorum, muhtemelen çok yakında. Cuma gününden bir süre sonra" ifadelerini kullandı. İran'ın nükleer silah sahibi olmamayı kabul ettiğini kaydeden Trump, "Asıl mesele buydu çünkü muhtemelen olsaydı kullanırlardı" diye konuştu.
'ANLAŞMAYA LÜBNAN DAHİL'
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi de, ABD ile anlaşmaya varıldığını doğruladı. Garibabadi, "Resmi imza töreni cuma günü İsviçre'de gerçekleşecek. ABD tarafının savaşı sonlandırma için verdiği taahhütler doğrulanacak. 60 günlük görüşmeler, ABD'nin taahhütleri yerine getirmesine bağlıdır. Lübnan da dahil olmak üzere çeşitli cephelerdeki savaş ve askeri operasyonlara derhal ve kalıcı olarak son verilecek" dedi.
HÜRMÜZ'DE ÜCRET İDDİASI
Mutabakata rağmen Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerde belirsizlikler sürüyor. Trump, Hürmüz'den geçişlerin ücretsiz olacağını, İran tarafı ise 'hizmet bedeli' alınacağını savunuyor. Fars Haber Ajansı'na konuşan İranlı bir kaynak, müzakerelerin son aşamasında mutabakat metninde bazı değişiklikler yapıldığını aktardı. Bu değişikliklerle Hürmüz Boğazı üzerindeki İran-Umman egemenliğinin açık ve kesin şekilde ifade edildiği ileri sürüldü. Yeni metinde, Hürmüz Boğazı'ndaki denizcilik hizmetlerinin gelecekteki yönetiminin İran ve Umman tarafından belirleneceğine dair ifadelerin yer aldığı iddia edildi. "Denizcilik hizmetleri" ifadesinin açıkça kullanılmasının, ABD tarafından İran'ın ücret tahsil etme hakkının kabul edilmesi anlamına geldiği yorumunda bulunuldu.
İRAN'IN 300 MİLYAR $'LIK FONU SERBEST BIRAKILACAK
İran'ın devlet ajansları Mehr ve Tasmin, imzalanacak mutabakatta yer alan 14 maddeyi açıkladı:
■ Tüm cephelerde, Lübnan dahil, savaşın kalıcı ve derhal durdurulması.
■ ABD'nin İran'ın iç işlerine karışmama taahhüdü.
■ ABD'nin deniz ablukasının 30 gün içinde kaldırılması.
■ ABD, İran çevresinden kuvvetlerini çekecek.
■ Hürmüz Boğazı 30 gün içinde yeniden açılacak.
■ İran'ın petrol ve petrokimya ürünlerinin satışına yönelik yaptırımlar askıya alınacak, mali kaynaklara tam erişim sağlanacak.
■ İran'ın 300 milyar dolarlık fonu kademeli olarak serbest bırakılacak.
■ Nükleer meselelere dayalı nihai anlaşmaya ulaşmak ve birincil, ikincil, ABD yaptırımlarının, BM Güvenlik Konseyi ve IAEA Yönetim Kurulu kararlarının tamamen kaldırılması için 60 günlük müzakere yapılacak.
■ İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamındaki taahhüdünün, nükleer silah üretmeme yönünde yinelenmesi.
■ Müzakere dönemi boyunca ABD bölgede yeni kuvvet ve yaptırımlar uygulamayacak.
■ Nihai anlaşma BM Güvenlik Konseyi kararınca onaylanacak.
■ Nihai müzakereler taahhütler yerine getirilene kadar başlamayacak. Anlaşma yalnızca zenginleştirilmiş malzemelerin ve zenginleştirmenin kaderini, yaptırımların kaldırılmasını ve İran'ın ekonomik yeniden yapılandırma planını kapsayacaktır.
■ Anlaşmanın uygulanması için denetim mekanizmasının oluşturulacak.
HEYETTEKİLER BELLİ OLDU
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, ABD ile İran arasında doğrudan temas kurulduğunu açıkladı. Anlaşma metnini hafta içinde açıklayacaklarını kaydeden Vance, imza törenine İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin katılmasını beklediklerini söyledi. Vance, "İsrail'de anlaşmadan memnun olanlar da var. İsrail'in yeni Ortadoğu masasında bir koltuğu olacak" dedi.
ELEKTRONİK ORTAMDA İLK İMZALAR ATILDI
Üst düzey ABD'li bir yetkili, İran'la mutabakat zaptının ABD adına Başkan Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance tarafından, İran tarafında ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf tarafından elektronik olarak imzalandığını açıkladı. Mutabakatın detaylarının 1-2 gün içinde açıklanacağını ifade eden yetkili, İran'ın taahhütlerine bağlı olduğunu göstermesi durumunda 300 milyar dolarlık dondurulmuş olan fonlarının yavaş yavaş serbest bırakılacağını belirtti. Yetkili, İsrail'in Lübnan'dan geri çekilip çekilmeyeceği ile ilgili bir soruya yanıt verirken, mutabakatta İsrail'in geri çekilmesi gibi madde olmadığını söyledi.
