Axios'un ulaştığı ilk istihbarat, Trump'ın Özel Elçisi Witkoff’un Perşembe günü Tennessee’nin doğusuna tamamen gizli ve duyurulmamış bir ziyaret gerçekleştirdiğini ortaya koydu.
Olayın perde arkası aralandıkça, iki ABD'li yetkili operasyonun boyutunu doğruladı: Witkoff ve Kushner, Enerji Bakanlığı’nın Oak Ridge’deki en kritik tesislerine bizzat çıkarma yapmıştı.
Ziyaretin gerçekleştirildiği yer tesadüf değil. Uranyum işleme teknolojisi ve santrifüj mühendisliği konusunda ABD’nin en stratejik beyinleri, Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı ile Y-12 Ulusal Güvenlik Kompleksi bünyesinde görev yapıyor.
Burası, Washington’ın küresel nükleer operasyonlarının da kara kutusu konumunda; geçmişte Kazakistan ve Libya’dan gizlice çıkarılan nükleer malzemeler ve ekipmanlar da işlenmek ve kontrol altına alınmak üzere yine Tennessee’deki bu tesislere sevk edilmişti.
Beyaz Saray ve Ulusal Nükleer Güvenlik İdaresi (NNSA) konuya ilişkin yorum yapmaktan kaçındı fakat iki ABD’li yetkili, ön anlaşmaya varılması halinde nükleer müzakerelerde doğrudan rol alması amacıyla yakın zamanda yaklaşık 100 uzmandan oluşan özel bir ekip kurulduğunu açıkladı.
Masadaki 60 günlük plan
Süreci hızlandıran gelişme, Witkoff ve Kushner’ın geçen hafta İranlı muhataplarıyla 60 günlük bir mutabakat zaptı üzerinde prensipte anlaşmaya varması oldu.
Bu taslak metin; ateşkesin uzatılmasını, Hürmüz Boğazı’nın yeniden trafiğe açılmasını, İran’ın petrol satışına izin verilmesini ve İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoku ile gelecekteki zenginleştirme faaliyetlerine sınırlandırma getirilmesini öngörüyor.
ABD Başkanı Trump geçen Cuma günü metinde iki değişiklik talep etti, İran tarafı da buna karşılık kendi düzeltme taleplerini ileteceğini bildirdi. ABD şu anda İran’ın resmi yanıtını beklerken, kaynaklar taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının oldukça dar bir alana sıkıştığını ifade ediyor.
Görüşmelere dair bilgilendirilen iki kaynağın aktardığına göre ana pürüzler şunlar:
- Uranyum Seyreltme Takvimi:Trump, nihai anlaşmanın İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunun seyreltilmesi işleminin tamamlanması için 60 günlük bir süre sınırı içermesini istiyor. İran kanadı ise bu sürenin 90 gün olmasını talep ediyor.
- Bloke Edilen Fonlar:İran’ın dondurulmuş milyarlarca dolarının ne kadarının ve ne zaman serbest bırakılacağı konusunda da anlaşmazlık sürüyor. ABD’li bir yetkili, Washington’ın bu fonları ancak nihai bir anlaşmaya varıldıktan ve somut adımlar atıldıktan sonra serbest bırakacağını söylediğini aktardı. İran ise fonların bir kısmının derhal serbest bırakılmasında ısrar ediyor.
İran dini liderinin bir danışmanı CNN’e yaptığı açıklamada, dondurulmuş fonlar nedeniyle görüşmelerin kilitlendiğini belirterek "top artık Trump’ın sahasında" ifadesini kullandı.
İkinci aşamada ne olacak?
Eğer müzakereler ikinci aşamaya geçerse, Witkoff ve Kushner ile görüşen bu uzman ekibi; İran’ın nükleer malzemelerinin nasıl yok edileceğine, zenginleştirme programının nasıl daha fazla sınırlandırılacağına ve taahhütlere uyulup uyulmadığının nasıl doğrulanacağına dair teknik bir plan geliştirmek zorunda kalacak.
Bir ABD’li yetkili, "Bu ekip, ABD’de İran ile yapılacak bir anlaşmanın getireceği teknik detayları en iyi bilen üst düzey nükleer uzmanlardan oluşuyor" sözlerini kullandı.
