İran, savaş ve barışın zamanlamasını ABD'nin belirlemesine izin vermeyeceğini açıkladı. Dört gece üst üste yeni bir karşılıklı saldırının yaşanmaması, Katar ve Pakistan öncülüğündeki ara buluculuk çabalarının çöken geçici anlaşmayı yeniden canlandırabileceği yönündeki umutları artırdı.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baghaei, pazartesi günkü haftalık basın toplantısında, "Savaş ve barışın zamanlamasını ABD'nin belirlemesine izin vermeyeceğiz," dedi.
Baghaei, gelecekteki görüşmelere ilişkin kararların yalnızca İran'ın ulusal çıkarları doğrultusunda alınacağını ve Tahran'ın "gerektiği sürece" kendisini savunmaya devam edeceğini söyledi.
Pazar günü Avusturya'nın ORF televizyonuna konuşan Baghaei, Tahran ile Washington arasında mesaj alışverişinin sürdüğünü doğruladı. Ancak ABD'nin askerî eylemlerinin anlamlı müzakereler için gerekli koşulları ortadan kaldırdığını belirten Baghaei, İran'ın önceliğinin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü korumak olduğunu ifade etti.
ABD Başkanı Donald Trump ise İran'ın hem ara bulucular üzerinden hem de doğrudan görüşme talebinde bulunduğunu söyledi. Trump, Tahran'ın karşı karşıya kaldığı askerî baskı nedeniyle müzakereye hazır olduğunu öne sürdü.
Trump, "İran ile kapsamlı görüşmeler yürütüyoruz. Başarısız olurlarsa geniş çaplı askerî harekâta geri döneceğiz," dedi.
Ara bulucuların diplomasiye bir şans daha verilmesi yönündeki taleplerine olumlu yanıt verdiğini belirten Trump, görüşmelerin süresiz biçimde uzamasına izin vermeyeceğini söyledi.
"Çok vaktim var," diyen Trump, İran'ın son iki haftada "ağır darbe aldığını" savundu.
Hürmüz Boğazı kilit baskı noktası olmayı sürdürüyor
Diplomatik çabaların yeniden hız kazanmasına rağmen Hürmüz Boğazı'ndaki kriz çözülebilmiş değil.
Baghaei, stratejik su yolunun idaresi konusunda Umman ile görüşmelerin sürdüğünü ancak bu temasların yalnızca iki ülkeyi ilgilendirdiğini ve ABD ile bağlantılı olmadığını söyledi.
"Hürmüz Boğazı kapalı kalmayı sürdürüyor," diyen Baghaei, İran'ın tutumunda değişiklik olmadığını belirtti.
İran Meclis Başkan Yardımcısı Haji Babaii de Umman ile yapılacak herhangi bir düzenlemenin İran'ın egemenlik haklarıyla çelişmemesi gerektiğini ve Washington'ın sürece dahil edilmemesi gerektiğini söyledi.
İran'ın boğaza ilişkin tutumundan geri adım atmayacağını belirten Babaii, Hürmüz hakkındaki kararların nihayetinde İran yönetimi ve halkı tarafından alınacağını ifade etti.
28 Şubat'ta başlayan savaşın ardından İran'ın fiilen kapattığı Hürmüz Boğazı, olası bir anlaşmanın önündeki temel uyuşmazlık olmayı sürdürüyor. Savaştan önce dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin yaklaşık beşte biri bu su yolundan geçiyordu.
İran, boğaz üzerinde egemenlik yetkisine sahip olduğunu ve kullanılmasına izin verilen geçiş güzergâhlarını belirleyebileceğini savunuyor. ABD, Körfez ülkeleri ve uluslararası toplumun büyük bölümü ise bu iddiayı Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) kapsamında reddediyor. Tahran sözleşmeyi imzalamasına rağmen onaylamadı.
İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), İran makamlarının onaylamadığı güzergâhlardan geçmeye çalışan altı geminin önünü kestiğini ve uyarı ateşi açarak gemileri geri dönmeye zorladığını açıkladı.
İran'ın Hatemu'l-Enbiya Merkez Karargâhı da ABD'yi, İran kara sularında faaliyet gösteren ticari gemileri ve petrol tankerlerini tehdit ederek "yasa dışı deniz ablukası" uygulamakla suçladı.
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) ise denizcilik kısıtlamalarına uyulmasını sağlamak amacıyla 17 ticari geminin rotasını değiştirdiğini, iki gemiyi etkisiz hale getirdiğini ve iki gemiye çıkarak denetim yaptığını açıkladı.
Yeni askerî saldırıların yaşanmaması petrol piyasalarına olumlu yansıdı. Brent petrolün fiyatı, geçen hafta iki ayın en yüksek seviyesine çıkmasının ardından geriledi.
Ekonomik baskı artıyor
Askerî eylemlerdeki geçici duraklama, İran'daki koşulları hafifletmedi. Tahran; elektrik kesintileri, yakıt arzındaki dengesizlik, enflasyon ve satın alma gücündeki düşüşle karşı karşıya kalmayı sürdürüyor.
Euronews Farsça'nın yakın zamanda yayımladığı özel haber, yükselen fiyatlar nedeniyle birçok İranlının temel gıda harcamalarını dahi kısmak zorunda kaldığını ortaya koydu.
Batı Tahran'da annesiyle yaşayan 42 yaşındaki çevirmen Leila, İran bölgenin en büyük meyve üreticilerinden biri olmasına rağmen birçok ailenin artık meyve satın alamadığını söyledi.
"Gerçek şu ki birçok ailenin geliri enflasyona ayak uyduramadı. Kira, ekmek, pirinç, et ve süt ürünleri için ödeme yaptıktan sonra önemli olmasına rağmen meyve gibi ürünlerin alımını azaltmak zorunda kalıyoruz," dedi.
Tahran'da yaşayan emekli Mohammad Bagher de görece yüksek bir emekli aylığı almasına rağmen ailesinin meyve tüketiminin önceki yıllara kıyasla yaklaşık yüzde 70 azaldığını söyledi.
İran destekli Husi güçleri ise Suudi Arabistan'ın petrol altyapısına ve Kızıldeniz'deki gemilere yönelik saldırılarını artırdı. Son saldırılarda Cizan ve Yenbu çevresindeki tesisler hedef alınırken Suudi Arabistan da Yemen genelinde misilleme hava saldırıları düzenledi.
Küresel deniz ticaretinin yaklaşık yüzde 12'sinin geçtiği Babülmendep Boğazı'ndaki ticari gemi trafiği, sigorta şirketlerinin güvenlik risklerini yeniden değerlendirmesiyle önemli ölçüde yavaşladı.
Gerilim, ABD ile Husiler arasında Mayıs 2025'te varılan ayrı bir mutabakata rağmen tırmandı. Husiler bu mutabakat kapsamında ABD bağlantılı gemilere yönelik saldırıları durdurmayı kabul etmişti. Ancak anlaşma, grubun Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerindeki hedeflere saldırmasını engellemedi.
Trump, ABD'nin şu anda Husilere karşı yürütülen operasyonlara katılmadığını ancak grubun "sorun haline gelmesi" durumunda Washington'ın müdahale edebileceğini söyledi.
