İran'ı tam 37 yıl boyunca yöneten ve ülkenin kurucusu Ayetullah Humeyni’den sonra bu makamda en uzun süre kalan ikinci isim olan Ayetullah Ali Hamaney için veda vakti geldi. Euronews'in haberine göre 28 Şubat’ta patlak veren savaşın ilk ABD-İsrail hava saldırılarında hayatını kaybeden Hamaney’in naaşı, savaşın başlangıcından bu yana defnedilmedi.
Yetkililer, cenaze törenindeki 4 aylık gecikmenin doğrudan savaş şartları, ilan edilen ateşkes ve ardından başlayan diplomatik müzakere süreçlerinden kaynaklandığını belirtti.
Törenlerin, İran ve ABD’nin karşılıklı ateş açmayı durdurduğu ve mutabakat zaptı üzerindeki görüşmelerin sürdüğü bu gerilimi azaltma dönemine denk getirilmesi dikkat çekti.
Tahran yönetimi, uluslararası kamuoyunun gözü önünde yapılacak bu dev organizasyonun hiçbir aksama yaşanmadan tamamlanmasını hedefliyor.
5 şehri kapsayan 6 günlük plan
Cumartesi günü başlayacak olan törenlerin takvimi ve lojistik haritası şu şekilde netleşti:
Cumartesi ve Pazar (Tahran):İlk törenler, devletin büyük dini merasimlerine ev sahipliği yapan Musalla Camii kompleksinde başlayacak.
Pazartesi (Tahran):Ana cenaze korteji, İmam Hüseyin Meydanı ile 1979 devriminden bu yana tarihi kitlesel gösterilerin merkezi olan Azadi (Özgürlük) Meydanı arasındaki 10 kilometrelik hat boyunca gerçekleştirilecek.
Tahran Belediye Başkanı, bu yürüyüşe yaklaşık 20 milyon kişinin katılımını beklediklerini ve bunun şehir tarihindeki en büyük kalabalık olacağını duyurdu.
7 Temmuz salı (Kum): Cenaze, Şii dünyasının en önemli ilim merkezi olan Kum şehrine taşınacak. Törenler, Hz. Fatıma Masume Türbesi ile Şii inancında "Kayıp İmam" (Mehdi) ile ilişkilendirilen Cemkeran Camii arasında yapılacak. Kum’da hava sıcaklığının 45 dereceyi bulması bekleniyor.
Irak Ziyareti (Necef ve Kerbela): Naaş daha sonra Şii İslam’ın en kutsal mekanları olan ve Hz. Ali ile Hz. Hüseyin’in türbelerine ev sahipliği yapan Irak'ın Necef ve Kerbela şehirlerine götürülecek. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi, bu hazırlıkları koordine etmek adına geçtiğimiz günlerde Irak'ı ziyaret ederek valilerle bir araya gelmişti.
9 Temmuz perşembe (Meşhed - Defir):Hamaney’in nihai defin işlemi, doğduğu şehir olan Meşhed’de gerçekleştirilecek.
İmam Rıza Türbesi’nin yer aldığı ve Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) ile güçlü finansal bağları olan ülkenin en zengin dini vakfı Astan Quds Razavi'nin merkezi konumundaki Meşhed’deki törene 8 ila 10 milyon kişinin katılması bekleniyor.
Olağanüstü lojistik ve Mücteba Hamaney bilmecesi
Dev organizasyonun lojistik ve saha yönetimini Devrim Muhafızları’na bağlı paramiliter güç Besic koordine ediyor. Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Muhammed Reza Aref başkanlığındaki komitenin haftalardır yürüttüğü hazırlıklar kapsamında, Tahran’daki otoyollar geçici otoparklara dönüştürülecek; camiler, okullar, spor salonları ve üniversiteler şehir dışından gelenlere konaklama alanı yapılacak.
Şehirlere giriş çıkışlar sıkı kontrol altında tutulurken uçuşların iptal edilmesi bekleniyor.
Törenlere dair en büyük merak konusu ise babasının ölümünün ardından İran’ın yeni dini lideri olarak atanan ancak o günden beri kamuoyu önüne çıkmayan Mücteba Hamaney’in törende yer alıp almayacağı.
ABD medyasında, İranlı yetkililere dayandırılarak yapılan haberlerde, Mücteba Hamaney'in babasının öldüğü saldırılarda ağır yaralandığı ve birden fazla ameliyat geçirdiği iddia edilmiş ancak Tahran bu iddiaları doğrulamamıştı.
Cenazeye Pakistan Cumhurbaşkanı Asif Ali Zardari ve Başbakan Şahbaz Şerif liderliğindeki resmi bir heyet katılacağını duyururken; savaş sırasında İran füze ve dronlarının hedefi olan Körfez ülkeleri ile Rusya ve Çin’in hangi düzeyde temsil edileceği belirsizliğini koruyor.
Tarihi emsaller: Humeyni, Süleymani ve Reisi cenazeleri
Tahran'ın planladığı bu devasa ölçek, akıllara İran yakın tarihindeki üç büyük devlet cenazesini getiriyor:
Ayetullah Humeyni (1989):İslam Cumhuriyeti'nin kurucusunun cenazesinde izdiham nedeniyle tam bir kaos yaşanmış, kalabalık korteji ezmiş, kefen yırtılmış ve naaş ancak helikopter yardımıyla nakledilebilmişti. Bu kargaşanın ortasında Ali Hamaney, Uzmanlar Meclisi tarafından sürpriz bir şekilde halef seçilmiş ve yıllar içinde gücü elinde toplamıştı.
Kasım Süleymani (2020): Trump'ın ilk başkanlık döneminde Bağdat'ta ABD dron saldırısıyla öldürülen DMO Kudüs Gücü Komutanı için İran ve Irak'taki 8 şehirde tören yapılmıştı. Süleymani'nin memleketi Kerman'daki defin sırasında çıkan izdihamda onlarca kişi hayatını kaybetmiş, Hamaney törende gözyaşı dökmüştü.
İbrahim Reisi (2024):Azerbaycan sınırındaki sisli dağlık arazide helikopter kazasında hayatını kaybeden Cumhurbaşkanı Reisi ve Dışişleri Bakanı Emir-Abdollahian için de birçok şehirde kitlesel törenler düzenlenmiş ve Reisi’nin naaşı yine DMO ile bağları güçlü olan Meşhed’de toprağa verilmişti.
