2010 ile 2014 yılları arasında Türkiye’nin Tahran Büyükelçisi olarak görev yapmış emekli büyükelçi Ümit Yardım, ABD ile İran’ın savaşı bitirecek anlaşmasını Cumhuriyet’e değerlendirdi.
PÜRÜZ ÇIKAR MI?
Anlaşmanın cuma günü imzalanacağı duyurulurken, Yardım, “Cumaya kadar bir problemin yaşanması ve anlaşmanın iptal olması mümkün mü” sorusuna, “Böyle bir ihtimal var. Daha önceki değerlendirmelerimde savaş konusunda mayıs-haziran gibi dünya kamuoyunu rahatlatacak adımlar atılacağını söylemiştim. Çünkü yaz dönemine çözüm ışığıyla girilmek isteniyordu. Bu paralelde, sayılan maddeler üzerinde genel mutabakata vardıklarını anlıyoruz. Fakat bunlar içerisinde acaba hangi başlıklar İsrail’in onayını almamıştır? Ben Lübnan konusunda endişeliyim. Ancak eğer Lübnan’da cumaya kadar radikal bir durum ortaya çıkmazsa, anlaşma imzalanır” yanıtını verdi.
İran’ın yarı resmi devlet haber ajansı Mehr, anlaşma maddeleri arasında, ‘Lübnan da dahil olmak üzere kalıcı bir ateşkes’in bulunduğunu yazmıştı. İsrail’den gelen ilk açıklamalar ise, İsrail ordusunun Lübnan’dan çekilmeyeceği yönünde.
‘İRAN KAYBETMEKTE BİR ADIM ÖNDE’
Peki her şey yolunda giderse ve cuma günü imzalar atılırsa, savaşın kazananı ve kaybedeni kim olacak? Ümit Yardım, bu soruyu, “Paylaşılan anlaşma maddelerinin bazıları, İran’ın ve ABD’nin kendi iç kamuoylarına yönelik maddeler. Kendi halklarına bunları olumlu bir şekilde satacaklar. İşin reel tarafı ise şu: Ben bu savaşı iki tarafın da kaybettiğini görüyorum. Fakat İran kaybetmekte bir adım önde olabilir. Çünkü üst düzey liderliği yok edildi, altyapısı çok büyük bir zafiyete uğradı. Çok derin maddi kayıplara uğradı. 7 Ekim 2023’ten sonra peyderpey Suriye’den dışlanmıştı; şimdi ise bu zayıf haliyle, Ortadoğu’da bir süre İran’a yer olmayacak. Bence en büyük kayıp bu. İran’sız yeni bir Ortadoğu kuruluyor” şeklinde yanıtladı.
BALİSTİK FÜZE VE URANYUM MESELESİ
Ardından sözü ABD’ye getiren Yardım, “Yaşadıkları en büyük kaybın, prestij kaybı olduğunu düşünüyorum. Bir küresel güç ne hale düştü” dedi. Savaş öncesi ABD’nin önde gelen taleplerinden ikisi, İran’ın uranyum zenginleştirme ve balistik füze programlarının sonlanmasıydı. Paylaşılan anlaşma maddelerinde bunlar yer almadı. Bunun anımsatılması üzerine Yardım, “2-3 ay içerisinde nihai bir anlaşma yapabilirler. Burada sözü yine, yeni Ortadoğu denklemine getirmek istiyorum. İran hariç herkesin olduğu bir denklem. Dolayısıyla bu süreç içinde, İran bir müddet yüksek ses çıkaramayacaktır. Artık gücünün sınırlarını biliyor. İran, balistik füze ve uranyum konusunda radikal adımlar atmayabilir” değerlendirmesini yaptı.
