İsrail ordusunun pazar günü ateşkes anlaşmasına rağmen Lübnan topraklarına yönelik yeni hava saldırıları düzenlemesi ve İran'ın buna karşılık vermesi, küresel emtia piyasalarında arz endişelerini tetikledi. Pazartesi günü petrol varil başına 2 doların üzerinde değer kazandı. Yaşanan bu askeri hareketlilik, Orta Doğu genelindeki çatışmaların sona ereceğine dair beklentileri zayıflatırken, küresel ticaret için kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı üzerindeki petrol sevkiyatlarının durma noktasına gelmesi riskini yeniden gündeme taşıdı.
Piyasalarda oluşan bu arz endişeleri fiyatlamalara yansıdı. ABD hafif petrolü vadeli kontratları yüzde 2,32 oranında, yani 2,10 dolar artarak varil başına 92,64 dolara ulaştı. Brent petrolü ise yüzde 2,5 oranında, yani 2,33 dolar değer kazanarak varil başına 95,42 dolardan işlem görüyor.
Küresel enerji koridorunda Hürmüz Boğazı krizi tırmanıyor
İsrail tarafından gerçekleştirilen son saldırılar, Washington ile Tahran arasında yürütülmesi planlanan olası barış anlaşmasının ve küresel petrol ile gaz arzının kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı'nın yeniden deniz trafiğine açılmasının önünde büyük bir engel oluşturuyor. İran yönetimi, Washington ile yapılacak herhangi bir barış müzakeresi için Lübnan'ı da kapsayan kalıcı bir ateşkesin mutlak ön koşul olduğunu savunuyor.
Tahran, Beyrut'taki müttefiki Hizbullah unsurlarını hedef alan operasyonlara İsrail topraklarına füze fırlatarak karşılık verdi. Gelişmeler üzerine Trump, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu cephesine İran'a karşı yeni bir misilleme saldırısı başlatmaması konusunda çağrıda bulunacağını açıkladı.
İsrail ordusu, İran destekli Hizbullah güçlerinin sınır ötesine roket ve insansız hava araçlarıyla saldırmasının ardından mart ayında Lübnan topraklarına girmişti. Washington'da yürütülen yoğun diplomatik müzakerelerin ardından, İsrail ve Lübnan yönetimleri 3 Haziran tarihinde bir ateşkes kararı duyurdu. Taraflar nisan ayında da çatışmaları durdurma konusunda mutabık kalmış ancak bu anlaşmaya rağmen sınır hattındaki askeri temaslar kesilmemişti.
OPEC+ üretim artışına rağmen arz açığı riskini önleyemiyor
Nisan ayı başında ABD ve İsrail'in İran'a yönelik operasyonlarını askıya almasından bu yana bölgesel çatışmalar büyük oranda duraklama dönemine girdi. Buna rağmen Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı üzerindeki deniz taşımacılığı faaliyetlerinin büyük bölümünü kısıtlamaya devam ediyor.
Tedarik zincirindeki bu aksamaların gölgesinde OPEC+ koalisyonu, pazar günü son dört ay içindeki dördüncü petrol üretim artışı kararını onayladı. Piyasa analistleri, birçok OPEC+ üreticisinin Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklık nedeniyle üretim kotalarını dolduramadığını belirtiyor. Uzmanlar, bu adımın küresel piyasalardaki arz endişelerini hafifletmekte yetersiz kalacağını savunuyor.
Haitong Futures analistleri, daralan arz-talep dengesi ile hızla gerileyen küresel petrol stoklarının bir araya gelmesiyle fiyatların mevcut işlem bandının tepe noktasına doğru hareket edebileceğini öngörüyor. Uzmanlar, diplomatik bir ateşkes sağlansa bile Hürmüz Boğazı üzerindeki sevkiyatların normale dönmesinin aylar alabileceğini vurguluyor. Enerji altyapısında meydana gelebilecek olası bir fiziki hasar, piyasaların toparlanma sürecini daha da yavaşlatma riski barındırıyor.
Morgan Stanley küresel piyasalar için zamanla yarış uyarısı yaptı
Geçtiğimiz ay bir açıklama yapan Saudi Aramco Yönetim Kurulu Başkanı Amin Nasser, Hürmüz Boğazı'ndaki lojistik aksamaların küresel petrol piyasalarında istikrarın sağlanmasını 2027 yılına kadar erteleyebileceğini belirtti. Nasser, kesintilerin uzaması durumunda her hafta yaklaşık 100 million varil arzın tehlikeye gireceğini açıkladı. Saudi Aramco, dünyanın en büyük petrol üreticisi unvanını koruyor.
Yatırım bankası Morgan Stanley ise mevcut ham petrol piyasasını zamana karşı bir yarış olarak tanımladı. Kurum, Hürmüz Boğazı'nın haziran ayı boyunca kapalı kalması durumunda, şimdiye kadar fiyatlardaki daha sert yükselişleri sınırlayan tampon faktörlerin ortadan kalkmaya başlayacağı konusunda uyardı.
Yatırım bankası, güçlü seyreden ABD ham petrol ihracatının ve Çin tarafındaki zayıf talebin, yaşanan tedarik şokunun bir kısmını absorbe ettiğini not düştü. Ancak banka, küresel lojistik krizinin ABD ve Çin'in dengeleyici etkisinden daha uzun sürmesi halinde dünya genelinde arz koşullarının yeniden ciddi şekilde sıkılaşacağını öngörüyor.
