ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı saldırıda hayatını kaybeden İran’ın eski lideri Ali Hamaney için gerçekleştirilen ve yaklaşık bir hafta sürecek törenler dün başladı. Törenlerin ardından Hamaney 9 Temmuz’da Meşhed’de defnedilecek. İlk olarak başkent Tahran’daki İmam Humeyni Musalla Camisi’nde düzenlenen ‘veda törenine’ İranlı yetkililer ve halkın yanı sıra birçok ülke temsilcisi katıldı. Törende Türkiye’yi temsilen Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz yer aldı.
‘Ayağa kalkmalıyız’
İran Devrim Muhafızları, güvenlik güçleri ve çeşitli devlet kurumları törenin düzenlenmesi için seferber edildi ve hükümet yetkilileri bunu “yüzyılın cenazesi” olarak nitelendiriyor. Bazı yetkililer törene 12 ila 20 milyon kişinin katılmasını beklediklerini belirtti. İran hükümeti, Ali Hamaney’in cenazesi için resmi slogan olarak “Ayağa kalkmalıyız”, sembol olarak ise “sıkılı yumruğu” ilan etti.
Aylarca ülkede gerçekleşen protesto gösterileri nedeniyle sorgulanan İran rejiminin cenazeyi hem İran içinde hem de yurtdışına bir ‘güç’ ve ‘birlik’ gösterisi olarak sunmak niyetinde olduğu ifade ediliyor. Tahran’ın ardından Kum kentinde devam edecek törenler, daha sonra Irak’ta Necef ve Kerbela’da sürecek. Bu da, İran yönetiminin Şiiler üzerindeki nüfuzunu gösterme çabası olarak değerlendiriliyor.
İntikam yemini
Bu arada İran Ordu Komutanı Tümgeneral Emir Hatemi, cenaze nedeniyle yaptığı açıklamada intikam yemini etti. Hatemi, “Bu şehadet şüphesiz bizim irademizi daha da güçlendirmiştir. İran halkının düşmanları katil ABD ve İsrail bilmelidir ki, şehit İmamımız (Hamaney) ve tüm şehitlerimizin intikamını alacağız” dedi.
ABD’ye mesaj
Törenler sürerken İran’ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, ABD ve İsrail’e sert mesajlar verdi. Kalibaf, Washington ve Tel Aviv’in savaşın sona erdirilmesine ilişkin taahhütlerine uymaması halinde İran’ın karşılık vereceğini belirterek, 28 Şubat’taki saldırının hedeflerine ulaşamadığını savundu. Kalibaf, İran’ın müzakereleri sürdürmesine rağmen olası yeni saldırılara hazırlıklı olduğunu söyledi.
ABD Başkanı Donald Trump ise, İran tarafıyla görüşmelere ilişkin, “Sanırım ihtiyaç duyduğumuz şeylerin neredeyse hepsini kabul ettiler” dedi.
Yılmaz, Pezeşkiyan ile görüştü
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile başkent Tahran’daki Saadabad Sarayı’nda görüştü. Hamaney için düzenlenen devlet törenine katılmak amacıyla İran’a gelen Yılmaz, “Kardeş İran halkının geride bıraktığımız süreçte yaşadığı acıları yürekten paylaşıyoruz. Türkiye olarak, bölgemizde barış ve istikrarın kalıcı hale gelmesi, diyalog kanallarının güçlendirilmesi ve savaşın ardından normalleşme sürecinin desteklenmesi yönündeki çalışmalara katkı sunmayı sürdüreceğiz” ifadelerini kullandı.
Mücteba Hamaney’in durumu belirsiz
Törenlere katılımı belirsiz olan İran’ın yeni lideri Mücteba Hamaney’in durumu merak uyandırıyor. Babasının öldürüldüğü saldırıdan bu yana kamuoyu önüne çıkmayan Mücteba, halka yalnızca devlet televizyonlarında okunan yazılı mesajlar üzerinden hitap ediyor. Mücteba Hamaney’in güvenlik gerekçesiyle babasının cenazesine katılamayacağı gündeme geldi. İsrail’in Mücteba Hamaney’i öldürme yönündeki tekrar eden tehditlerine karşılık İran ordusundan ise ‘yanlış hesap’ uyarısı geldi. Açıklamada “Ülkemize yönelik her türlü tehdit veya saldırıya, silahlı kuvvetlerdeki İran evlatlarının vereceği sert ve pişmanlık doğuran karşılıkları dikkate almalılar” ifadeleri kullanıldı.
Hürmüz pazarlığı
Cenaze törenleri sonrası dikkatlerin, yeniden bölgesel diplomasiye ve ABD ile İran arasındaki askıya alınmış görüşmelerin yeniden başlamasıyla Hürmüz Boğazı konusunda alınacak kararlara çevrilmesi bekleniyor. Wall Street Journal (WSJ) gazetesi, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol iddialarından ve gemilerden ücret alma planından vazgeçmesi karşılığında İran’a dondurulmuş dış varlıklarının bir kısmını serbest bırakmayı önerdiğini yazdı. Teklifi “yetersiz” bulan Tahran ise boğazın kendi denetiminde olduğunu belirtti. İran Meclis ve Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Kalibaf, Hürmüz Boğazı’nın yönetimi konusunda kararlı olduklarını ve ABD’nin müdahalesine izin vermeyeceklerini söyledi.
‘İsrail suikast planladı’ iddiası
ABD yönetiminin, İran ile müzakereler sırasında İsrail’in, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile İran Meclis ve Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’a suikast düzenlemeyi planladığına kanaat getirdiği ileri sürüldü. New York Times gazetesinin haberine göre, isimleri açıklanmayan yetkililer, İsrail’in müzakereler devam ederken Arakçi ve Kalibaf’ı suikasta uğratmayı planlamış olabileceğini düşündüklerini ifade etti ve bu endişeyi dolaylı yollarla Tahran’a iletti. Yetkililer, Washington yönetiminin bu iki üst düzey ismin suikastının müzakereleri baltalayacağından endişelendiğini ve planı öğrenmesi üzerine İsrail’den “geri adım atmasını” istediğini iddia etti. Pakistan savaş uçaklarının, İran sınırından İslamabad’a ve geri dönüşte, İran heyetini taşıyan uçaklara eşlik ettiği de ileri sürüldü.
