ÖZDER ŞEYDA UYANIK
Türkiye’de gelir gruplarına göre tüketim harcamalarının dağılımı 23 yıllık süreçte dikkat çekici şekilde değişti.
TÜİK verilerinden derlenen bilgilere göre, en düşük gelir grubunda gıda harcamalarının bütçe içindeki payı gerilerken, konut ve kira harcamaları 2025 itibarıyla rekor seviyeye yükseldi.
Grafiklere göre, en alt yüzde 20’lik gelir grubunda 2002 yılında toplam harcamalar içinde yaklaşık yüzde 39 seviyesinde bulunan gıda ve alkolsüz içeceklerin payı, yıllar içinde gerileyerek 2025 itibarıyla yüzde 29 seviyesine kadar düştü.
Aynı süreçte barınma maliyetleri ise ters yönlü hareket ederek, 2002 yılında en düşük gelir grubunun bütçesinde yaklaşık yüzde 28 pay alan konut ve kira harcamaları, 2025 yılında yaklaşık yüzde 39’a yükselerek ölçülebilen dönemin en yüksek seviyesine ulaştı.
Böylece dar gelirli hanelerin bütçesinde konut ve kira harcamalarının payı, gıda harcamalarının belirgin şekilde üzerine çıktı.
En alt gelir grubu ile en üst gelir grubunun farkı
Gelir grupları arasındaki fark da dikkat çekti. En yüksek gelir grubunda konut ve kira harcamalarının toplam harcamalar içindeki payı 2025 itibarıyla yaklaşık yüzde 25 seviyesinde kaldı. En alt gelir grubu ile fark bu alanda açıldı
Gıdada da farkın açıldığı görüldü. En üst gelir grubu ile en alt gelir grubunun gıda harcamalarına aktardığı oran benzer seyir izlese de yoksul kesimin gıdaya kendi bütçesinde ayırdığı pay, varlıklı kesimin iki katından fazla oldu.
En üst gelir grubunun ulaştırmaya ayırdığı pay ise daha çok yükseldi. 2025 yılında en üst gelir grubu ulaştırmaya bütçesinin 4’te birini ayırdı.
Dikkat çeken değişim
Veriler, özellikle son yıllarda hızlanan kira artışlarının düşük gelir grubundaki hanelerin bütçe yapısını belirgin şekilde değiştirdiğini gösterirken, temel harcamalarda barınma giderlerinin giderek daha büyük pay almaya başladığına işaret etti. En alt gelir grubunun birçok harcamasının 2002-2025 karşılaştırmasında payının gerilediği dikkat çekerken, özellikle sağlık ve eğitimdeki payın çok daha azaldığı görüldü.
Üst gelir grubunda harcamalarda payını 23 yılda artıran konut, dikkat çekici bir şekilde ulaştırma, lokanta ve oteller ile eğitim oldu.
Gelir dağılımındaki eşitlikte baskının arttığı görülen tabloda, özellikle dar gelirli kesimin harcamalarında barınma giderlerinin belirleyici kalem haline geldiği görülüyor.
