Batı Asya'daki fiili gücü tükenen Batı Avrupa ülkeleri, Hürmüz Boğazı'ndaki kışkırtmalarıyla "küresel aktör" imajını kurtarmayı hedefliyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, geçen hafta olduğu gibi bu hafta sonu da "güvenli geçiş sağlama" kisvesi altında boğaza güç sokma isteğini yineledi. Macron'a göre mayın temizleme gemilerinin yanı sıra iki fırkateyn ve bir devriye uçağı da "Hürmüz'de deniz trafiğinin tamamen yeniden başlamasına" katkı sunmaya hazır. Ancak Fransız lider, ABD-İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaş sırasında Batı Asya'ya konuşlandırılan Charles de Gaulle uçak gemisinin Fransa'ya geri döneceğini duyurdu.
'ÇOK ULUSLU ASKERİ MİSYON'
İngiltere ve Fransa'nın hafta sonu yaptığı ayrı bir açıklamada ise iki ülkenin güvenli geçişi yeniden sağlamak amacıyla daha geniş kapsamlı "Çok Uluslu Askeri Misyon"u boğaza konuşlandırmaya hazır oldukları savunuldu. Açıklamada, Umman ile bu konuda mutabakata varıldığı öne sürülürken ortak çabaların Maskat'ın "egemen karasularının seyrüsefer için güvenli olmasını" sağlamaya yönelik olacağı iddia edildi.
İHLAL ETTİĞİ MUTABAKATI ÖVDÜ
Macron, Hürmüz hamlelerini "istikrara doğru atılmış bir adım" olarak çerçevelerken ABD-İran Mutabakat Anlaşması'nın önemini de vurguladı. Bununla birlikte Fransa, Hürmüz'e yönelik olası konuşlandırma duyurusuyla İslamabad Mutabakatı'nı ihlal ediyor. Anlaşmada boğazı 30 gün içerisinde "kendi belirlediği koşullarla" açması gereken tarafın İran olduğu açıkça ifade ediliyor.
'ASKERİ GÖSTERİ ALANI DEĞİL'
Geçen hafta Katar'ın başkenti Doha'daki teknik müzakerelerde İran heyetine başkanlık eden Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Fransa ve İngiltere'ye verdiği yanıtta boğazın "bölgesel olmayan güçler için bir askeri gösteri alanı olamayacağını" vurguladı.
İran'ın boğazın garantörü olduğunu hatırlatan Garibabadi, kritik su yolunun güvenliğinin kıyı devletlerinin sorumluluğunda olduğunu belirterek, "Kriz yaratanlar, maceralarının sonuçlarına katlanacaklardır." sözleriyle uyarıda bulundu.
MAYIN TARTIŞMASI
Fransa geçen hafta da Hürmüz'e ilişkin iddialarıyla İran'ın sert tepkisini çekmişti. Macron, Umman Sultanı ile görüştükten sonra "Boğazdaki mayınların temizlenmesi için ortaklarıyla birlikte çalışacaklarını" ileri sürmüştü.
Macron'a yanıt yine Garibabadi'den gelmişti:
"Mayın temizleme çalışmaları yalnızca İran tarafından yürütülebilir ve başka hiçbir ülke tarafından yapılamaz. Biz böyle bir şeye kesinlikle izin vermiyoruz. Durum hassas ve karmaşıktır. Fransa'ya, kışkırtıcı davranışlarıyla durumu daha da karmaşık hale getirmemesini şiddetle tavsiye ediyoruz."
MASKAT NE DİYOR?
Umman ise İngiltere ve Fransa'nın iddialarına henüz yanıt vermedi. Maskat'ın resmî duruşu ise biliniyor. Umman Dışişleri Bakanı Bedir el Busaidi geçen hafta yaptığı açıklamada, Fransa ve İngiltere'nin boğazdaki mayınları temizleme önerileriyle ilgili olarak Hürmüz'ün güvenliğinin sağlanmasında öncelikli sorumluluğun İran'a ait olduğunun altını çizdi.
Busaidi, boğazdan "geçiş ücreti" alınmasına karşı olduklarını ancak meşru denizcilik, çevre ve navigasyon "hizmet bedelleri" talep edilebileceğini söyledi. Bakan, "hizmet bedelinin" seyir güvenliğini artıracağını, denizi kirlilikten koruyacağını ve kaza ile acil durumlara hazırlığı güçlendireceğine dikkat çekti. Bu modellerin Malakka Boğazı'nda ve Singapur çevresinde zaten başarıyla uygulandığını kaydetti. Tahran'ın da zaten ABD'nin öne sürdüğü gibi "geçiş ücreti" değil, "hizmet bedeli" talep ettiğini belirtelim.
Ayrıca New York Times, Maskat'ın Washington'a Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden ücret alınmasını öngören bir öneri sunduğunu bildirdi.
Bloomberg ise bazı önde gelen Avrupa ülkelerinin artık Hürmüz'den geçen gemilerin İran ve Umman'a ücret ödemesi gerektiğini kabul ettiğini yazdı. Kaynaklar, Bloomberg'e İran'ın talep ettiği "hizmet bedelinin" artık "kaçınılmaz" görüldüğünü itiraf etti.
