Fransız senatörlerin pazartesi günü kabul ettiği revize edilmiş tasarı; Shein, Temu ve AliExpress gibi platformlara yönelik yeni kısıtlamalar içeriyor.
Tasarı, geçtiğimiz hafta da parlamentonun alt kanadı olan Ulusal Meclis'ten geçmişti. Düzenleme, önlemlerin Avrupa Birliği (AB) mevzuatıyla uyumlu hale getirilmesi için yürütülen uzun tartışmaların ardından yasalaştı.
Tekstil endüstrisi, küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 10'una yol açarak çevre kirliliğinde önemli bir paya sahip olmakla eleştiriliyor.
Yeni mevzuat kapsamında, seri üretim yapan tekstil firmalarına ürün başına kademeli olarak artacak bir çevre katkı payı getirilmesi ve sosyal medya fenomenleri (influencer) dahil olmak üzere ultra hızlı moda markalarına reklam yasağı uygulanması öngörülüyor.
"Üç yıl önce isimleri bilinmiyordu"
Fransız yetkililer, son yıllarda ülkede popülaritesi hızla artan Asya merkezli e-ticaret şirketlerinin pazar payını kontrol altına almak istiyor.
Fransa Ticaret Bakanı Serge Papin, geçen hafta yaptığı açıklamada yasanın ultra hızlı moda akımını yönlendiren üç ana şirketi hedef alacağını belirterek, "Üç yıl öncesine kadar adları bilinmeyen Temu, Shein ve AliExpress gibi markalar artık Fransa'da herkesin dilinde" ifadelerini kullanmıştı.
"Yerli markalar kayırılıyor" eleştirisi
Öte yandan kabul edilen yasa, Fransa ve Avrupa genelinde faaliyet gösteren Zara ve Kiabi gibi büyük perakende zincirlerini kapsam dışı bıraktığı gerekçesiyle eleştiriliyor. Eleştiriler nedeniyle hem Ulusal Meclis hem de Senato'daki bazı sol görüşlü milletvekilleri oylamada çekimser kaldı.
Yeşil Parti Milletvekili Charles Fournier, ilk taslağın "önemli ölçüde hafifletildiğini" savunarak Zara ve H&M gibi markaların da sürdürülebilir bir moda modeli sunmadığını söyledi. Çeşitli sivil toplum kuruluşlarından oluşan "Stop Fast Fashion" (Hızlı Modayı Durdurun) koalisyonu da mevcut metni, orijinal tasarıya kıyasla "büyük ölçüde sulandırılmış" bir adım olarak nitelendirdi.
Yasa tasarısını sunan merkez sağ milletvekili Anne-Cecile Violland ise eleştirilere yanıt vererek, "hızlıca yürürlüğe girebilecek ve uygulanabilir" bir mevzuata ihtiyaç duyduklarını belirtti. Violland, hayal kırıklıklarını anladığını ancak Shein gibi platformlara karşı sert bir adım atıldığını ve bunun "ilk aşama" olduğunu ifade etti.
Kriterler ve yaptırımlar neler?
Mevzuat, bir markayı "ultra hızlı moda" kategorisine dahil etmek için iki temel kriteri esas alıyor:
- Pazara sunulan giysi hacmi
- Giysilerin onarım maliyetinin, satış fiyatına olan oranı
Belirlenen standartlara göre firmalara uygulanacak ürün başına ceza puanı ve ücretler değişiklik gösterecek. Bu ek ücretin 2030 yılına kadar ürün başına 20 euroya ($23) kadar yükselebileceği, ancak hiçbir koşulda ürünün vergisiz fiyatının yüzde 50'sini aşamayacağı belirtildi. Toplanan fonların bir kısmı geri dönüşüm altyapısına aktarılacak.
Yasa ayrıca, bu platformların internet sitelerinde tüketicileri daha az tüketime, kıyafetleri yeniden kullanmaya ve onarmaya teşvik eden uyarı mesajları yayınlamasını zorunlu kılıyor.
AB hukuku ile uyum soru işareti
Yasanın en çok tartışılan maddelerinden biri olan reklam yasağının nasıl uygulanacağı konusunda soru işaretleri bulunuyor.
Avrupa Komisyonu, söz konusu reklam kısıtlamalarının AB hukukuna uygunluğunu incelemeye aldı. Fransa hükümeti, bu yasakları alkol ve tütün ürünlerine uygulanan reklam kısıtlamalarıyla benzer ilkelere dayandırdığını savunuyor. Ancak Milletvekili Violland, Avrupa Komisyonu'nun olumsuz bir görüş bildirmesi durumunda Fransa'nın bu önlemi yürürlüğe koyamayabileceğini kabul etti.
