Hürmüz Boğazı’nda geçiş ücreti krizi: ABD’den İran’a fon takası teklifi
ABD ve Umman, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerinden kurmaya çalıştığı kontrolü kırmak için diplomatik temaslarını hızlandırdı. WSJ haberine göre, dolaylı görüşmelerde masaya getirilen en önemli başlık, İran'ın yurt dışında tuttuğu 100 milyar dolarlık fonun bir kısmının serbest bırakılması oldu. Ancak Tahran, bu öneriye şu ana kadar olumlu yaklaşmadı. İranlı askeri yetkililer ise dünyanın en işlek su yollarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilere yönelik tehditlerini artırdı. ABD'Lİ ELÇİLER DOHA'DA KATAR ARABULUCULARIYLA GÖRÜŞTÜ WSJ'ye konuşan kaynaklara göre, Witkoff ve Kushner, Katar arabulucularıyla geçen ay boğazın açılmasına ilişkin varılan ilk anlaşmanın uygulanmasında yaşanan çıkmazı ele aldı. Görüşmelerde yalnızca Hürmüz Boğazı değil, Lübnan'daki son çatışmalar da gündeme geldi. Kaynaklar, bu gelişmenin müzakere sürecini daha karmaşık hale getirdiğini aktardı. WASHİNGTON'DAN TAHRAN'A FON TAKASI TEKLİFİ Habere göre ABD'li diplomatlar, İran'a bir takas önerisi sundu. Bu öneriye göre Tahran, milyarlarca dolarlık dondurulmuş fonun serbest bırakılması karşılığında Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol iddiasından ve geçiş ücreti talebinden vazgeçecekti. Geçen ay ABD ile yapılan anlaşma kapsamında İran'ın, yurt dışında dondurulmuş 100 milyar dolarlık fonunun bir bölümüne erişim sağlaması öngörülüyordu. Yıllardır süren yaptırımların etkisiyle yüksek enflasyonla mücadele eden İran ekonomisinin, yeni döviz girişine ihtiyaç duyduğu belirtiliyor. KATAR'DAKİ 6 MİLYAR DOLAR GÜNDEMDEYDİ Kaynaklara göre görüşmeler ilk aşamada Katar'da tutulan 6 milyar doların serbest bırakılması yönünde ilerliyordu. Ancak İran'ın boğazı kapatma kararı, bu süreci geciktirdi. Tahran, perşembe günü yaptığı açıklamalarla fon serbest bırakma vaadinin pozisyonunu değiştirmek için yeterli olmadığını gösterdi. Doha'dan dönen İran'ın müzakerecisi ve Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi, Hürmüz Boğazı'nın ABD'nin değil, 'İran'ın komutası altında' olduğunu söyledi. İRAN ORDUSUNDAN GEMİLERE SERT UYARI İran ordusu da aynı gün içinde tavrını daha da sertleştirdi. Tahran yönetimi, İran'ın onayladığı rotadan geçmeyen herhangi bir gemiye 'acil ve güçlü' karşılık verileceği uyarısında bulundu. Bu açıklama, boğazdaki deniz trafiğine ilişkin güvenlik endişelerini artırdı. İRAN YILDA 40 MİLYAR DOLARLIK GELİR HEDEFLİYOR WSJ haberine göre İran, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden güvenlik gibi hizmetler karşılığında ücret almak istiyor. Tahran'ın bu yolla yıllık 40 milyar dolarlık gelirin büyük bölümünü elde etmeyi hedeflediği belirtiliyor. Ancak bu talep, ABD ve Körfez ülkeleri tarafından reddediliyor. UMMAN'DAN ALTERNATİF FON FORMÜLÜ Müzakereciler, İran'ın geçiş ücreti talebine karşı Umman'dan gelen alternatif bir planı da değerlendiriyor. Hürmüz Boğazı'nın güney kısmında hak sahibi olan Umman'ın önerisine göre, denizcilik hizmetleri zorunlu geçiş ücretiyle değil, gönüllü bağışlarla finanse edilen bir fon üzerinden karşılanacak. Kaynaklara göre Umman, petrol ve nakliye şirketleriyle bu fona katkı sağlayıp sağlamayacakları konusunda görüşmeler yürütüyor. Ancak İran'ın, doğrudan geçiş ücreti öngörmediği gerekçesiyle bu formüle şu ana kadar itiraz ettiği belirtiliyor. KÖRFEZ ÜLKELERİ PLANIN UYGULANABİLİRLİĞİNDEN ŞÜPHELİ Yetkililere göre Körfez ülkeleri, önerinin sahada işe yarayıp yaramayacağı konusunda temkinli. Bu şüphenin temel nedeni, İran'ın su yolunu düzenli şekilde yönetmek için yeterli ekipmana sahip olmaması. Londra merkezli Chatham House'un Orta Doğu ve Kuzey Afrika programı direktörü Sanam Vakil, İran'ın boğazı kendi şartlarıyla açmaya çalıştığını söyledi. Vakil, 'İran boğazı kendi şartlarına göre açmaya çalışıyor ve elde ettiği nüfuzu kaybetmek istemiyor' dedi. Vakil ayrıca, 'Tahran, boğazı sürdürülebilir bir şekilde yönetmekten daha kolay bir şekilde boğazı bozabilir' değerlendirmesinde bulundu. ABD'NİN UMMAN PLANINA ÇEKİNCELERİ VAR Washington'ın görüşüne aşina bir kişiye göre ABD'li müzakereciler, Umman'ın teklifini aldı ancak plana ilişkin bazı endişeleri bulunuyor. ABD tarafının bu çekinceleri Ummanlı yetkililerle görüşmeyi planladığı aktarıldı. Başka bir kaynak ise söz konusu planın, İran'a dolaylı fayda sağlayan yeni bir geçiş ücreti sistemi gibi görülebileceğini belirtti. HÜRMÜZ TRAFİĞİNDE SERT DÜŞÜŞ Müzakerelerdeki çıkmaz, Hürmüz Boğazı'ndaki trafiği de ciddi şekilde etkiledi. Geçen hafta Umman'ın, Tahran'dan izin almadan alternatif bir transit güzergahı organize etmesinin ardından İran'ın gemilere yönelik saldırılarını yeniden başlattığı belirtildi. Bu gelişme, ABD'nin yeni bir karşı saldırı dalgası düzenlemesine yol açtı. Daha sonra iki taraf çatışmayı durdurma ve görüşmelere yeniden başlama konusunda uzlaştı. BOĞAZDAN GEÇEN GEMİ SAYISI AZALDI WSJ'nin aktardığı verilere göre Hürmüz Boğazı'ndan geçen günlük gemi sayısında belirgin düşüş yaşandı. Dönem Günlük gemi sayısı Savaş öncesi 100'den fazla Bir hafta önce 75 Çarşamba günü 43 Emtia veri sağlayıcısına göre, savaş öncesinde Hürmüz Boğazı'ndan günde 100'den fazla gemi geçiyordu. Son veriler ise bu sayının çarşamba günü 43'e kadar gerilediğini ortaya koydu. TAKVİM UYGULAMASINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN
Takvim
