Arnavutluk bir haftadır ayakta. Koruma altındaki sahil şeridi ve Sazan Adası’nın Trump’ın damadı ve emlak devi Jared Kushner’a altın tepside sunuluyor olmasına isyan sürüyor. “Arnavutluk satılık değildir” diyen on binler, bu büyük peşkeşle ulusal onurlarının da ayaklar altına alındığını düşünüyor. SSCB’nin çöküşünün ardından tüm kuşatmaya karşı sosyalizm ısrarını sürdürmesiyle bilinen Arnavutluk halkı, Epstein sınıfı diye adlandırılan dünyanın yüzde 1’lik kesimini oluşturan ultra zenginlere hizmet için yapılacak bu 5 yıldızlı projeye izin vermemekte kararlı. Körfez sermayesinden İsrail silah sanayisine, rüşvetten emperyalistlere yaranma çabasına ve dış güçlerin kışkırtması yalanına uzanan 4 milyar dolarlık iş birliğine karşı verilen mücadele, yağmacılığa payanda olan Arnavutluk Başbakanı Edi Rama iktidarıyla da hesaplaşmaya dönüştü.
Adriyatik kıyısındaki proje alanı, askeri yasak bölge olan Sazan Adası’nın yanı sıra; fokların, deniz kaplumbağalarının ve flamingoların yuvalandığı Arnavutluk’un en önemli sulak alanlarından Vjosa-Narta koruma alanının büyük bir kısmını kapsıyor. Projenin genel yüklenicisi, Kushner’ın arkasında olduğu Affinity Partners yatırım şirketi. Yatırım tutarının 1.4 milyar avro olduğu tahmin ediliyor. Başbakan Rama ise bu rakamı 4 milyar avro olarak açıklıyor. Hükümet, bu tesisi aynı zamanda eski sosyalist devleti tamamen silecek bir proje olarak da görüyor. Zira Arnavutluk, bu dönemde büyük ölçüde imara hiç açılmayan 450 kilometrelik bir sahil şeridine sahip.
İsrail’den onur nişanı aldı
Projeye ne zaman karar verildiği zamana ilişkin her ne kadar Trump’ın kızı tarafından “Adaya yüzdük. Çıplak ayakla en tepeye kadar yürüdük ve adeta büyülenmiştik” açıklaması yapılsa da gerçekte çok daha eskiye dayanıyor. 2024 yılında Kushner’in Affinity Partners fonunun, Körfez ülkeleri sermayesi ve İsrailli ortaklarla Arnavutluk kıyılarında tatil köyleri “geliştirme” planları yüksek sesle dile getirilmeye başlanmıştı. Başarısından olsa gerek Rama, Nisan 2025’te Cumhurbaşkanı Isaac Herzog tarafından İsrail’in en yüksek sivil nişanıyla onurlandırıldı. Başbakan Rama’nın “Ben olduğum sürece bu projeden vazgeçilmeyecek” ve yapay zeka destekli görüntülerle “Tirizim konusunda rekabet istemeyen Yunanistan’ın kışkırtması” açıklamaları protestoları daha da sertleştirdi. Proje alanına girenler, yapılan çalışmaları engellemeye çalıştı. Özel güvenlik ekiplerinin protestocuları yerlerde sürükleme görüntüleri, kitlesel gösterilere tazyikli su ve biber gazıyla yapılan saldırılar öfkeyi büyüttü.
Bugün sokakları dolduran, “Ulus/Arnavutluk satılık değildir”, “Dubai gibi bir Arnavutluk istemiyorum” sloganlarıyla Rama’nın kapısına dayanan halk için şu talepler tartışmaya açık değil: Rama hükümetinin istifası, ‘stratejik’ yatırımcılar için özel statünün kaldırılması, inşaat projelerini kolaylaştıran sözde ‘dağ paketi’nin kaldırılması, koruma alanları ile kültürel mirasla ilgili yasalarda yapılan değişikliklerin geri alınması.
Halkın kararlılığı Arnavutluk Yolsuzluk ve Organize Suçlarla Mücadele Özel Savcılığının (SPAK) harekete geçmesine neden oldu. Savcılık, bölgenin statü değişikliğini ve şüpheli arazi alımlarını soruşturuyor. Bunun ilk sonucu, kıyı arazisini elinde tutan Katarlılara ait Albania Land Development şirketinin hesaplarının dondurulması oldu.
Sırbistan örneği
Komşu ülkeye bakıldığında da iddiaların doğru olduğu görülüyor. Sırbistan’da parlamento, Belgrad’da NATO tarafından bombalanan genelkurmay binası yerine Kushner’e yakın bir şirket tarafından finanse edilen lüks bir kompleks yapılması için özel bir yasa kabul etti. Bir ay sonra savcılık, aralarında bir bakanın da bulunduğu dört kişiyi görevi kötüye kullanma ve belge sahteciliği suçlamasıyla dava etti. Bunun üzerine Kushner Sırbistan’dan geri çekildi.
Beyaz Saray’ın arka kapısı
TRUMP’ın damadı Kushner, Beyaz Saray’ın arka kapısı olarak biliniyor. Zira, damada yapılan her yatırım desteği karşılığını da buluyor. Kushner’ın Affinity Partners’ı kurmasının hemen ardından ilk yatırımı yapan Suudi Arabistan’ın Kamu Yatırım Fonu (PIF) oldu. Ardından Katar ve BAE geldi. Kushner’ın siyasi ve ticari kimliğinin en kritik parçalarından biri İsrail. Affinity Partners 2023’te İsrailli araç kiralama ve finans şirketi Shlomo Groupun yüzde 15 hissesini aldı. Holdingin çatı şirketi Shmeltzer Holdingsin İsrail Donanması için “Sa’ar 4.5” sınıfı füze gemileri üreten tek yerli askeri tersane konumundaki “Israel Shipyards”ın ortaklarından. Yani Arap ülkelerinin varlık fonlarından toplanan milyarlarca dolar, Kushner üzerinden İsrail ordusuna savaş gemisi üreten bir grupla ortaklığa dönüştü.
