İSO 500’de kârlılık diplerde zorlu denge süreci devam ediyor

Hamide HANGÜL

İstanbul Sanayi Odasının (İSO) hazırladığı “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025” araştırması açıklandı. 500 büyük sanayi kuruluşunun üretimden sa­tışları geçen yıl 2024’e göre yüz­de 28 artışla 11 trilyon 118 milyar TL’ye çıktı. Zirvenin sahibi değiş­medi. İSO Başkanı Erdal Bahçıvan, enflasyonla mücadele kapsamında dezenflasyon politikaları ve dış pa­zarlardaki durgunluğun satış ge­lirlerini baskılamaya devam etti­ğini söyledi.

Bahçıvan, “2025 yılı, enflasyonla mücadelenin belirle­yici olduğu; sıkı para politikasının sürdürüldüğü bir yıldı. Sanayici­miz; artan finansman maliyetleri, zayıflayan iç talep, kur ve maliyet dengesi, yatırım iştahındaki ya­vaşlama ve rekabet gücünü koru­ma ihtiyacı arasında zorlu bir den­ge kurmaya çalıştı” dedi. Bahçıvan, son 10 yılın en kötü ikinci faali­yet kârı olduğunu vurguladı.

İSO 500 sonuçları, yüksek faiz oranları ve artan finansman yük­lerinin, kârlılık göstergelerini sı­nırlamaya devam ettiğini gösterdi. İSO 500’ün 2025 yılı sonuçlarına göre, sanayi kuruluşlarının kâr­ları, 2024 yılındaki sert düşüşün ardından 2025’te güçlü nominal iyileşmeler kaydetmesine karşın, kârlılık göstergeleri tarihsel orta­lamaların gerisinde seyretti. Faa­liyet kârı 2025 yılında yüzde 57,1 artışla 641 milyar TL’den 1 trilyon TL’ye yükselmesine karşın, yüz­de 7,7’lik oranla 2015-2024 arası yüzde 10,4 olan ortalamanın al­tında kaldı. Bu dönemde finans­man giderlerinin faaliyet kârı­na oranı ise yüzde 96,6’dan yüzde 84,9’a gerilese de kârlılığı baskıla­maya devam ettiği belirlendi.

Faiz, amortisman ve vergi ön­cesi kâr (FAVÖK) toplamı da yüz­de 37,5 artarak 1,8 trilyon TL oldu. Bu artış, FAVÖK kârlılığı oranını yüzde 12,8’den yüzde 13,9’a çıkar­dı. Böylece söz konusu oran, 2015- 2024 ortalaması olan yüzde 14’e yakın gerçekleşti.

Zirvenin sahibi değişmedi ama…

Türkiye’nin en büyük 500 sa­nayi kuruluşu listesinde zirvenin sahibi yine 698 milyar 789 mil­yon TL’lık üretimden satışlar ra­kamıyla TÜPRAŞ oldu. TÜPRAŞ, 1983 yılından bu yana listede 42 defa birinci olurken, son 21 yıl­dır ise zirveyi kimseye kaptırma­dı. Fakat bu yıl TÜPRAŞ ile arada­ki mesafeyi Ford hızla kapatma­ya başladı. TÜPRAŞ’ın üretimden satışları sadece yüzde 7,2 artarken ikinci sırada yer alan Ford Oto­motiv’de büyüme yüzde 51,2 oldu. Ford Otomotiv’de üretimden sa­

olurken, Star Rafineri 327 mil­yar 854 milyon TL’lık üretim ra­kamıyla üçüncü oldu. Listenin ilk 3 sırasında isimler değişme­se de 2024’te 6’ncı sırada bulunan OYAK-Renault 235,5 milyar TL ile 4’üncülüğe yükseldi. Onu 206,3 milyar TL’lık üretimden satışla Toyota Otomotiv, 165,7 milyar TL ile Arçelik izledi. Geçen yılki liste­de ilk 10’da bulunmayan ve 11. sıra­da yer alan TUSAŞ’ın 140,9 milyar TL’lik üretimden satışla 7’nciliğe, 16. basamakta bulunan TPAO’nun 138,8 milyar TL ile 8’inciliğe, 17. sıradaki ASELSAN’ın 130,2 mil­yar TL ile 9’unculuğa yükselmesi dikkati çekti. Mercedes-Benz ise 127 milyar TL’lik üretimden satış­la 12’ncilikten 10’unculuğa yükse­lerek ilk 10’a girdi.

Üretimden satışlar 11 trilyonu devirdi

Türkiye’nin 500 büyük sanayi kuruluşunun üretimden satışları geçen yıl 2024’e göre yüzde 28 artış­la 11 trilyon 118 milyar TL’ye çıktı. 2025’te yüzde 25,4 olan yıllık orta­lama Yİ-ÜFE baz alındığında, üre­timden satışların reel olarak yüzde 2,1 arttığı görüldü. Böylece 2022’de yüzde 4,2, 2023’te yüzde 5,2 ve 2024’te yüzde 3,4 olan reel düşüş, 2025 yılında ılımlı bir pozitif büyü­meye döndü. Bununla birlikte, bu sınırlı reel artış, satışlardaki zayıf performansın sürdüğüne işaret et­ti. Üretimden satışların 50’lik grup­lara göre dağılımına bakıldığında İSO 500 içinde ölçek yapısının ge­nel olarak korunduğu görüldü. İlk 10 şirketin İSO 500’deki ağırlığı, önceki yıllara göre hafif bir düşüş gösterse de yüzde 24,4 ile yüzde 25 bandına yakın seyrini sürdürdü.

İSO 500’den 104,7 milyar dolarlık ihracat

Türkiye’nin 2025 yılında ger­çekleştirdiği 273,3 milyar dolar­lık ihracatın 104,7 milyar dola­rını İSO 500’deki şirketler yap­tı. 2025’te Türkiye’nin genel mal ihracatı yüzde 4,4 artarken, İSO 500’ün ihracat artışının yüzde 8,4 olması dikkati çekti. Dış rekabet koşullarının giderek zorlaştığı bir dönemde, İSO 500 kuruluşla­rının ihracatını daha güçlü bir iv­meyle artırması, Türk sanayisinin dış pazarlardaki dayanıklılığını ve rekabet gücünü ortaya koydu. İSO 500’ün Türkiye sanayi ihra­catı içindeki payı 1,4 puan artışla yüzde 39,7’ye yükselerek yüzde 40 bandındaki seviyesini sürdürdü.

Kambiyo zararı 172 milyar TL’ye yaklaştı

FAVÖK göstergesinde ise za­rar eden firma sayısı 1 adet azala­rak 18’e geriledi. Şirketlerin 2024’te 35 milyar TL civarında olan net kambiyo zararı, 2025’te 172 milyar TL’ye yaklaştı. Böylece bir önceki yıl net satışlara oranla yüzde 0,3 se­viyesinde olan kambiyo net zararı, 1 puan artarak yüzde 1,3’e çıktı. Kam­biyo zararı dışındaki üretim faali­yeti dışı gelir ve giderlerden elde edilen net kâr ise 2025’te yüzde 43 artarak 484 milyar TL’ye yükseldi.

Finansmana erişim hayati gereklilik

Araştırma sonuçlarını değer­lendiren İSO Başkanı Erdal Bah­çıvan, “Bu koşullar altında sana­yicimiz, artan finansman mali­yetleri, zayıflayan iç talep, kur ve maliyet dengesi, yatırım iştahın­daki yavaşlama ve rekabet gücü­nü koruma ihtiyacı arasında zor­lu bir denge kurmaya çalıştı” diye konuştu.

Sanayi kuruluşları açı­sından finansmana erişimin yal­nızca bir maliyet unsuru değil, üretimin devamlılığı, işletme ser­mayesi ihtiyacının karşılanması ve yatırım kapasitesinin korun­ması bakımından hayati bir gerek­lilik olduğunu vurgulayan Bahçı­van, finansmana erişimin zorlaş­tığı ve borçlanma maliyetlerinin yüksek seyrettiği bir ortamda, bu gerekliliğin firmalar üzerinde ağır bir kârlılık baskısına dönüştüğü­nü söyledi. Bahçıvan, “Finansman maliyetlerinin yüksek kaldığı bir ortamda, sanayi kuruluşlarının esas faaliyetlerinden yarattıkları değer, önemli ölçüde finansman yükü tarafından aşındırılmakta­dır. Bu durum, sadece dönem kâr­lılığını değil, firmaların yatırım yapma, büyüme ve rekabet güçle­rini koruma kapasitesini de doğ­rudan sınırlandırmaktadır” dedi.

Kredi ihtiyacı güçlü seyrini sürdürüyor

Bahçıvan, 2021-2024 döne­minde diğer borçlar mali borçlar­dan daha hızlı büyürken 2025’te bu eğilimin tersine döndüğünü belirterek, yüksek finansman maliyetleri ve kredi koşulların­daki sıkılaşmaya rağmen firma­ların kredi ihtiyacının güçlü sey­rini koruduğunu, bu nedenle mali borçların toplam borçlar içinde­ki payının yeniden yüzde 50’nin üzerine çıktığını anlattı.

Sanayici 3 büyük banka ile buluşacak

İSO Başkanı Erdal Bahçıvan, reel sektörün yurt dışından borçlanma eğiliminin arttığına işaret etti. Zorda olan firmaların peyderpey arttığını gözlemlediklerini belirten Bahçıvan, “Sanayi sektörünün farklı bir finansman bakış açısıyla değerlendirilmesinin artık zamanın geldiğini çok net bir şekilde ortaya koyuyoruz. Önümüzdeki hafta haziran ayı meclis toplantımıza 3 büyük kamu bankası genel müdürümüz katılacaklar. Finansmanın önemini ve bu konuda acil yapılması gerekenleri toplantıda değerlendireceğiz” dedi.

Halka açık şirket sayısı 91 ile rekor kırdı

İSO 500’de halka açık kuruluş sayısında son yıllarda yaşanan dikkati çeken ivme 2025’te de sürdü. 2022’de 73’e, 2023’te 85’e, 2024’te ise 88’e yükselen halka açık şirket sayısı geçen yıl 3 adet daha artarak 91’e çıktı ve İSO 500 tarihindeki en yüksek seviyesine ulaştı. Bu gelişme, sanayi şirketlerinin sermaye piyasalarına ilgisinin artması ve finansman yapılarının çeşitlenmesi açısından olumlu bulundu.

Tavukçular listede döküldü, yağcılar vites artırdı

İSO 500 2025 listesinde son günlerde kamuoyunda geçtikleri denetim süreci ile manşetlere taşınan tavuk firmalarının düşüşü damga vurdu. Listede yer alan 11 firma sıralamada 13 ile 31 sıra arasında düşüş gösterdi. Listeye yeni giren tek tavuk firması ise Aksu Piliç oldu ve 437’nci sırada yer aldı. Yağ firmaları ise bu yıl listede dikkat çeken yükselişler gösterdi.

Listede 15 yağ firması yer aldı ve 13 firma sıralamada 13 ile 171 sıra arasında yükseldi. Yağ firmalarından listeye 243’üncü sıradan Küçükbay Yağ (Orkide) girdi. Listede tek gerileyen firma ise Abalıoğlu Yağ oldu ve 6 sıra geriledi. Listeye 12’nci sıradan giriş yapan ARCA Savunma ise dikkat çekti. TSK’dan yüzbaşı rütbesiyle emekli olan İsmail Terlemez tarafından kurulan Sungurlu – Çorum merkezli Arca Savunma en son Estonya’da mühimmat üretim tesisi kuruluş haberleriyle gündeme gelmişti. Şirket tesislerinde patlayıcı kimyasallarından roket ve mühimmat fabrikalarına kadar bir çok kalibrede entegre üretim yapıyor.