Yapay zeka şirketlerinin dil modellerini eğitmek için dünyanın farklı ülkelerindeki sahaflardan toplu biçimde eski kitap satın aldığı öne sürüldü. Avrupa basınına yansıyan araştırmalara göre kitaplar dijital ortama aktarıldıktan sonra imha ediliyor. Şirketlerin bu yöntemle ABD’deki telif düzenlemelerinden yararlanmayı amaçladığı iddia ediliyor.
Courrier International'in İspanya ve Almanya’daki sahafların fark ettiği olağan dışı siparişler, eski kitapların yapay zeka sistemleri için veri kaynağına dönüştürüldüğü şüphesini gündeme getirdi. Kanada merkezli Zoom Books adlı şirketin kurgu dışı eserlerden yemek kitaplarına, biyografilerden romanlara kadar farklı türlerde binlerce kitabı topladığı belirtildi.
SİPARİŞLER PEŞ PEŞE GELDİ
Barselona yakınlarındaki Badalona’da sahaflık yapan Marçal Font, Kanada merkezli bir şirketin uzun süredir raflarda bekleyen ve az sayıda nüshası bulunan Katalanca kitapları toplu biçimde satın aldığını fark etti.
Siparişlerin bazen yalnızca bir dakika arayla verilmesi, alışverişlerin otomatik bir sistem tarafından yapıldığı şüphesini doğurdu. İspanya’daki başka sahaflar da nisan ayının sonundan itibaren çoğu piyasada bulunmayan binden fazla kitabı kapsayan siparişler aldıklarını bildirdi.
Almanya’da sahaf Michael Ströter de gece saatlerinde sürekli aynı şirketten siparişler gelmesi üzerine durumdan şüphelendi. Zoom Books kendisini Kuzey Amerika’nın önde gelen geri dönüştürülmüş kitap satıcılarından biri olarak tanıtırken, sahaflar şirketin Almanca, İspanyolca ve Bulgarca gibi farklı dillerdeki niş kitaplarla neden ilgilendiğini sorguladı.
ONLARCA ÜLKEDEN KİTAP TOPLANDI
Benzer siparişlerin İspanya, ABD, Yeni Zelanda, Avustralya, Bulgaristan ve İngiltere’deki kitapçılara da ulaştığı belirtildi.
Satın alınan eserlerin çoğunun yüksek piyasa değerine sahip nadir kitaplar olmadığı, yıllardır satılmayan eski yayınlardan oluştuğu aktarıldı. Şirket, özellikle 1970’ten sonra yayımlanmış, ISBN numarası bulunan kurgu dışı eserleri hedeflediğini açıkladı.
Ancak farklı ülkelerde aynı yöntemle gerçekleştirilen alımların sistematik yapısı sahafların şüphelerini artırdı. Şirkete ait olduğu belirtilen bir merkezde çekilen fotoğraflarda kitapların büyük kutulara gelişigüzel atıldığı görüldü. Sahaflar, yeniden satılması planlanan kitaplara bu şekilde davranılmayacağını savundu.
3 BİN KİTAPLIK TEK SİPARİŞ
İspanya’daki başka bir sahafa, Silikon Vadisi merkezli olduğu belirtilen bir şirket tarafından 3 binden fazla kitap için sipariş verildiği de öne sürüldü.
Yapay zeka uzmanı Xavier Vinaixa’ya göre teknoloji şirketleri, modellerini eğitmek için kullanılan ve internette serbestçe erişilebilen içeriklerin azalması nedeniyle “veri duvarı” ile karşı karşıya kaldı.
Telif hakkı ihlali nedeniyle milyonlarca dolarlık davalarla karşılaşma riski taşıyan şirketlerin, çözümü fiziksel kitapları yasal yollarla satın almakta bulduğu ileri sürüldü.
TELİF HAKKINDAKİ AÇIKTAN MI YARARLANIYORLAR
ABD’deki “adil kullanım” ilkesi, bazı koşullar altında telif hakkıyla korunan eserlerin hak sahibinden izin alınmadan kullanılmasına olanak tanıyor. Yapay zeka şirketlerinin de yasal yollarla satın aldıkları kitapları modellerini eğitmek için kullanırken bu düzenlemeye dayandığı belirtiliyor.
Bir sahaf, yöntemin uygulanabilmesi için şirketlerin kitabın fiziksel nüshasına sahip olması ve eser “okunduktan”, yani tarandıktan sonra nüshayı imha etmesi gerektiğini savundu.
Zoom Books ise kitapları dijitalleştirdiği veya imha ettiği yönündeki iddiaları kesin bir dille reddetti. Şirket, satın aldığı kitapları yeniden sattığını, satılamayanları ise geri dönüştürdüğünü açıkladı.
KÜLTÜREL MİRAS ENDİŞESİ
Sahaflar, eski kitapların büyük ölçekte piyasadan çekilmesi halinde çok dilli kültürel mirasın fiziksel dolaşımdan tamamen çıkabileceği uyarısında bulundu.
Kitapların az sayıdaki teknoloji şirketinin elinde yalnızca dijital veriye dönüştürülmesi, bazı eserlerin ulaşılabilir son fiziksel nüshalarının da ortadan kalkmasına neden olabilir. Sahaflara göre bu durum, kitap ticaretinin ötesinde kültürel birikimin özel şirketlerin kontrolüne geçmesi riskini taşıyor.
ANTHROPIC DE MİLYONLARCA KİTABI PARÇALAMIŞTI
Benzer bir yöntem daha önce ABD merkezli yapay zeka şirketi Anthropic’in “Project Panama” adlı gizli çalışmasıyla gündeme gelmişti.
Şirketin yüz binlerce, bazı tahminlere göre 2 milyona yakın ikinci el kitabı satın aldığı, kitapların ciltlerini sökerek sayfalarını yüksek hızlı makinelerde taradığı ve fiziksel nüshaları daha sonra imhaya ya da geri dönüşüme gönderdiği ortaya çıkmıştı.
Anthropic, kitaplardan elde edilen metinleri yapay zeka modellerinin eğitiminde kullanırken eserleri yasal yollarla satın aldığı gerekçesiyle “adil kullanım” savunmasına dayanmıştı.
Odatv.com
