İran ile ABD anlaştı. 14 maddelik mutabakat zaptına ABD'den tepkiler yağdı. ABD Başkanı Donald Trump, imzalanana kadar tarafların metindeki maddeleri yayınlamayacağını bildirdi. Ancak ABD basını, 14 maddeyi de sızdırdı.
İRAN'IN KAZANIMLARI NE
Sızdırılan maddelere göre İran'ın kazanımları şunlar oldu:
Tarafların herhangi bir savaş veya askerî operasyon başlatmama taahhüdü;
İran'ın desteklediği Hizbullah'ın bulunduğu Lübnan'ın toprak bütünlüğünü ve egemenliğinin güvencesi;
ABD'nin Hürmüz Boğazı'ndaki ablukasını 30 gün içinde sona erdirme taahhüdü;
ABD'nin İran çevresindeki askerlerini 30 gün içinde geri çekme taahhüdü;
İran'ın ticari gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan yalnızca 60 gün süreyle, ücretsiz ve güvenli bir şekilde geçiş yapmasını sağlaması (Bu maddenin, 60. günün ardından İran'ın Boğaz'ı ücretlendirme çalışmalarının önünü açtığı belirtiliyor);
ABD'nin, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar ABD doları tutarında bir plan hazırlaması;
ABD'nin tüm tek taraflı yaptırımlarını kaldırması taahhüdü;
Nükleer silah temin etmeme, geliştirmeme ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarının imhası taahhüdüyle İran'ın nükleer programının mevcut durumunu koruması. Ayrıca tarafların müzakerelere geri dönmesi;
ABD'nin İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık işlemleri, sigortacılık, nakliye vb. dahil olmak üzere tüm ilgili hizmetler için muafiyetler vereceğini taahhüt etmesi;
ABD'nin, İran'a ait dondurulmuş veya kısıtlanmış fon ve varlıklarınıı kullanıma tam olarak açması taahhüdü.
ANLAŞMANIN DOKUNMADIKLARI
Savaş başladığında Trump, en önemli önceliğin İran'ın bölgedeki Hizbullah gibi vekil örgütleri finanse etmesini engellemek olduğunu söylemişti. Ancak örgüt, anlaşmada neredeyse hiç yer almadı.
Metinde, Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun savaşın başlangıcında öncelikli konu olarak belirttiği bir diğer mesele olan İran'ın füze programına da ayrıntılı olarak değinilmiyor.
Bu sebeple, Make America Great Again (Amerika'yı Tekrar Büyük/Harika Yap) sloganı etrafında birleşen Trump destekçilerinden birçok isim anlaşmanın İran lehine olduğunu dile getirdi. Tepkilere göre Washington, İran'a karşı savaş öncesi konumundan daha kötü bir noktaya geriledi.
'REAGAN MEZARINDA TERS DÖNÜYOR'
Cumhuriyetçi Senatör Bill Cassidy, "Reagan mezarında ters dönüyor. İran'ın nükleer emelleri dizginlenmedi ve Hürmüz Boğazı'nı tehdit etmenin işe yaradığını öğrendiler; şüphesiz bunu gelecekte de kullanacaklardır" ifadelerine yer verdi. Cassidy ayrıca, "Şimdiye kadar gördüğüm detaylar... Korkunç. Bu, tarihe muazzam bir dış politika hatası olarak geçecek" ifadelerini kullandı.
'BU İŞE GİREMEYİZ'
Trump'a yakın isimlerden Steve Bannon, "Bu adamlara bu kadar para verip onlara erişim sağlama işine giremeyiz. Yaptırımlarımız var, yaptırımları sürdürelim, petrol satmalarına izin vermeyelim, 300 milyar dolar yatırmalarına veya başkasının bunu yapmasına izin vermeyelim... Bence bu işe yanlış bakıyoruz, bu insanlar için hiçbir şey yapmamalıyız" ifadelerine yer verdi.
'DAHA ÖNCE BÖYLE BİR ŞEY GÖRMEDİM'
MAGA destekçisi televizyon yorumcularından Mark Levin, Trump'ı anlaşmanın ayrıntılarını açıklamaması üzerinden eleştirdi. Levin, "Günlerdir soruyorum, neden biz halk olarak bu mutabakat zaptını göremiyoruz? Bilinmeyen bir kişi tarafından bilgilendirilen kişiler aracılığıyla değil. Dürüst olmak gerekirse, daha önce hiç böyle bir şey görmedim. Eğer barış için harika bir sonuçsa, o zaman yayınlasın" ifadelerine yer verdi.
'BAŞKAN'A ÇOK KÖTÜ TAVSİYELER VERİLİYOR'
Cumhuriyetçi Senatör Ted Cruz, mutabakat zaptında İran'a verilen önemli tavizlerle ilgili endişelerini dile getirerek, Trump'ın danışmanlarından iyi tavsiyeler almadığı konusunda uyarılarda bulundu. Cruz, "Tarih bize, bizi öldürmek isteyen teokratik manyaklara milyarlarca dolar vermenin iyi bir fikir olmadığını öğretiyor. Bence Başkan bu anlaşma konusunda çok kötü tavsiyeler alıyor" ifadelerine yer verdi.
'ENDİŞE VERİCİ'
Cumhuriyetçi senatör Thom Tillis, Trump yönetiminin anlaşmanın bir parçası olarak İran için 300 milyar dolarlık bir fonu değerlendirmesinin "endişe verici" olduğunu söyledi.
"300 milyar dolarlık bir rakam duyuyorum ve bu beni endişelendiriyor, bu yüzden sadece ayrıntıları öğrenmem gerekiyor" diyen Tillis, "Yöntemi de bilmem gerekiyor. Sadece iki buçuk yıl daha sürecek bir anlaşmayla ilgilenmiyorum, çünkü bu yönetim de sadece iki buçuk yıl daha görevde kalacak" ifadelerine yer verdi.
'BİR FELAKET'
Trump'ın İran'a yönelik saldırılarını destekleyen Ben Shapiro, anlaşmanın "yönetimin başlangıçta belirlediği gerçek hedeflerin hiçbirine ulaşamayan bir felaket" gibi göründüğünü söyledi.
'BİR HATADAN ÇOK DAHA BÜYÜK'
Başlangıçta savaşa destek verdiğini söyleyen Eski ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence, ancak anlaşmanın "bir hatadan çok daha büyük" olduğunu belirtti. Pence, özellikle "bu ani tavizlerden, özellikle de daha en başından yaptırımların kaldırılmasından" endişe duyduğunu sözlerine ekledi.
TRUMP'A OBAMALI ELEŞTİRİ
Muhafazakâr radyo yorumcusu Erick Erickson, Trump'ın Obama dönemindeki İran anlaşmasını birçok kez eleştirdiği bir videoyu paylaştı. Videoda Trump'ın, "Onlara parayı asla geri vermezdim, 'Para artık söz konusu değil' derdim... O müzakereyi ben kazanırdım" dediği görülüyor.
Odatv.com
