EVRİM KÜÇÜK
İran ile ABD arasında sağlanan ateşkes ve Hürmüz Boğazı'nda trafiğin yeniden canlanması, küresel petrol piyasasında dengeleri kısa sürede değiştirdi. Savaş boyunca arz kesintisi endişesiyle 118 doların üzerine çıkan Brent petrol, bugün tamamen farklı bir riskle karşı karşıya. Artık piyasaların gündeminde Körfez üreticilerinin aynı müşteriler için girdiği sert fiyat rekabeti bulunuyor. Savaş sırasında depolarda biriken milyonlarca varillik petrolü hızla piyasaya sürmek isteyen üreticiler, Asyalı rafinerileri yeniden kazanabilmek için peş peşe indirim açıklıyor. Böylece yıllardır OPEC'in üretim disipliniyle şekillenen piyasa, yeniden pazar payı mücadelesinin belirleyici olduğu bir döneme girmiş durumda.
Suudi Arabistan fiyatları aşağı çekti
Bu yarışın en dikkat çekici adımı Suudi Arabistan'dan geldi. Riyad yönetimi, Asyalı alıcılar için Arab Light ham petrolünün resmi satış fiyatını varil başına 11 dolar indirerek son yılların en sert fiyat revizyonlarından birini gerçekleştirdi. Ancak piyasa bunun da yeterli olmayabileceğini düşünüyor.
BAE petrolünde lojistik avantaj
Çünkü Birleşik Arap Emirlikleri'nin Upper Zakum ve Das tipi petrolleri çok daha derin iskontolarla satılıyor. Bazı sevkiyatlarda Dubai referans fiyatının 6-8 dolar altına kadar inen teklifler görülürken, depolarda bekleyen varilleri hızla eritmek isteyen üreticiler arasında adeta görünmeyen bir fiyat savaşı yaşanıyor. Umman'ın Sohar Limanı üzerinden gerçekleştirilen gemiden gemiye transferler sayesinde lojistik maliyetlerin daha düşük olması, Emirlik petrolünü Suudi varillerine karşı daha cazip hale getiriyor. Üstelik İran petrolünün yaptırımların gevşetilmesiyle yeniden uluslararası pazara dönmesi de rekabeti daha da sertleştiriyor. Çin başta olmak üzere Asya'da talebin beklenenden zayıf seyretmesi ise satıcıların elini zayıflatırken pazarlık gücünü tamamen alıcılara geçiriyor.
Pazar payı fiyatın önüne geçti
Körfez ülkeleri için bugün en önemli hedef yüksek fiyat değil, kaybedilen müşterileri geri kazanmak. Birleşik Arap Emirlikleri, OPEC'ten ayrılmasının ardından üretimini hızla artırırken, haziran ayında günlük 3,8 milyon varille tarihinin en yüksek ihracat seviyesine ulaştı. Suudi Arabistan'ın ihracatının da savaş öncesi seviyelere yaklaşması bekleniyor. Irak ve Kuveyt de yeniden Hürmüz üzerinden sevkiyatlarını artırıyor. Bu arada, Çinli bağımsız rafinerilerin düşük fiyatlı Körfez petrolüne yeniden yönelmesi, rekabeti daha da kızıştırıyor.
OPEC'in sınavı büyüyor
Fiyat rekabetinin en önemli sonucu ise OPEC üzerindeki baskının artması olacak. Birleşik Arap Emirlikleri'nin organizasyondan ayrılması sonrasında üretim koordinasyonunun zayıflaması, diğer üyelerin de gelir kayıplarını telafi etmek amacıyla daha fazla ihracata yönelmesi ihtimalini güçlendiriyor. Uluslararası Enerji Ajansı'nın gelecek yıl küresel petrol arzının talebi yaklaşık 5 million varil aşacağını öngörmesi de piyasadaki endişeleri artırıyor. Eğer Körfez ülkeleri üretim ve ihracat artışını sürdürürse petrol fiyatları üzerindeki aşağı yönlü baskının uzun süre devam edebileceği değerlendiriliyor. Böyle bir senaryoda enerji ithalatçısı ülkeler düşük fiyatlardan fayda sağlarken, bütçeleri büyük ölçüde petrol gelirlerine bağlı üretici ülkeler daha düşük gelirlerle karşı karşıya kalabilir.
Fiyat savaşını büyüten 5 gelişme
■ İran petrolü geri döndü: Yaptırımların gevşemesiyle İran milyonlarca varili yeniden pazara sundu.
■ Stoklar eritiliyor: Savaş boyunca depolanan petrol hızla satışa çıkarılıyor.
■ Asya talebi zayıf: Özellikle Çin'de rafineri talebinin beklenenden düşük kalması satıcıları fiyat indirimine zorluyor.
■ OPEC'in etkisi azalıyor: BAE'nin ayrılığı sonrası üretim disiplini sorgulanırken ülkeler ulusal çıkarlarını ön plana çıkarıyor.
■ Alıcı piyasası oluştu: Arzın talebi aşmasıyla pazarlık gücü üreticilerden rafinerilere geçti.
