Cengiz Aytmatov, vefatının yıl dönümünde saygı, ve minnetle anılırken, Türk dünyasındaki etkisi ve kültürel mirası bir kez daha gündeme geldi. MHP Genel Başkan Yardımcısı İlyas Topsakal, yaptığı açıklamada Aytmatov'un yalnızca bir romancı değil, Türk milletinin ortak hafızasını ve medeniyet bilincini eserleriyle yaşatan önemli bir düşünce insanı olduğunu ifade etti.
TÜRK DÜNYASININ ORTAK HAFIZASI
Türk dünyasının ortak değerleri arasında gösterilen Cengiz Aytmatov'un aradan geçen yıllara rağmen etkisini koruduğunu belirten Topsakal, yazarın eserlerinin farklı Türk coğrafyalarında ortak bir bilinç oluşturduğunu söyledi. Aytmatov'un eserlerinin yalnızca edebi metinler olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Topsakal, bu eserlerin Türk milletinin ortak vicdanını ve kimlik şuurunu taşıyan kültürel belgeler niteliğinde olduğunu kaydetti.
ESERLERİNDE MEDENİYETİN İZLERİ YAŞIYOR
Aytmatov'un romanlarında bozkır kültürüne, halk anlatılarına, geleneksel yaşam biçimlerine ve tarihsel hafızaya geniş yer verdiğini belirten Topsakal, bu yönüyle yazarın Türk dünyasının ortak medeniyet kodlarını gelecek kuşaklara taşıdığını ifade etti.
Topsakal'ın açıklamasının tamamı ise şu şekilde:
"Türk dünyasının büyük yazarı Cengiz Aytmatov, aradan geçen yıllara rağmen yalnızca romanlarıyla değil; Türk milletinin hafızasında bıraktığı derin izlerle yaşamayı sürdüren müstesna isimlerden biri olmaya devam etmektedir. Onun adı anıldığında akla yalnız edebiyat gelmez. Türkistan’ın kederi, bozkırın suskunluğu, köklerinden koparılmak istenen bir milletin hafızası ve yüzyıllardır ayakta kalmaya çalışan büyük bir medeniyetin direnci de Aytmatov’un adıyla birlikte hatırlanır.
1928 yılında Kırgızistan’ın Talas bölgesinde dünyaya gelen Aytmatov’un çocukluğu, Sovyet baskısının gölgesinde geçti. Babası Törekul Aytmatov, dönemin aydın ve etkili isimlerinden biriydi. Ancak Stalin döneminde yürütülen siyasi tasfiyeler sırasında “halk düşmanı” ilan edilerek tutuklandı ve idam edildi. Henüz çocuk yaşta babasını kaybeden Aytmatov’un hayatında oluşan bu büyük boşluk, ilerleyen yıllarda eserlerinin ruhuna işleyen derin bir yalnızlığa dönüştü.
Onun romanlarında sıkça karşılaşılan suskun karakterler, eksik aileler, korunmasız çocuklar ve içe kapanmış insanlar, yalnız kurgu dünyasının parçaları değildir. Bunlar, küçük yaşta devlet baskısıyla tanışmış bir çocuğun hafızasında kalan kırılmaların edebiyata dönüşmüş hâlidir. “Beyaz Gemi”deki yalnız çocuk, aslında kaybedilmiş bir çocukluğun sembolüdür. Dünyaya yabancılaşan karakterler ise modern çağın insanı kadar, kendi hayatının sessiz izlerini de taşımaktadır.
Aytmatov’un eserlerini farklı kılan temel unsur, Türk milletinin hafızasını diri tutma çabasıdır. Edebiyatı yalnız estetik bir alan olarak değerlendirmedi. Kalemi, kültürü koruyan bir hafıza aracı hâline getirdi. Romanlarında bozkırın dili, halk anlatıları, eski Türk inançları, aile yapısı, geleneksel hayat ve tarih şuuru canlı tutuldu. Bu nedenle onun eserlerinde yer alan dağlar, atlar, kurtlar, tren yolları ve uçsuz bucaksız stepler yalnız birer tasvir değil; kaybolmaması gereken bir medeniyetin sembolleridir.
“Gün Olur Asra Bedel” romanında ortaya koyduğu “mankurt” kavramı, Türk düşünce hayatında derin karşılık bulan en önemli fikirlerden biri oldu. Hafızası elinden alınan, geçmişini unutan ve kendi annesini bile tanımayacak hâle getirilen insan tipi üzerinden anlatılan bu trajedi, yalnız bireysel bir yıkımı değil; milletlerin yaşayabileceği en büyük kopuşu temsil etmektedir. Çünkü hafızasını kaybeden toplumlar zamanla kimliğini, dilini ve tarihini de kaybetmektedir.
Sovyet döneminde Türk halklarının yaşadığı kültürel baskılar düşünüldüğünde, Aytmatov’un eserleri çok daha büyük anlam kazanmaktadır. Yasaklanan diller, susturulan aydınlar, parçalanan aileler ve unutturulmaya çalışılan tarih, onun romanlarında güçlü bir vicdan diliyle yeniden hayat bulmuştur. Bu nedenle Aytmatov’un eserleri yalnız edebiyat metni değil; Türk dünyasının hafızasını koruyan kültürel kayıtlar olarak değerlendirilmektedir.
Onun satırlarında hissedilen hüzün, yalnız kişisel bir acının sonucu değildir. Bu hüzün; sürgünlerin, baskıların, kaybolan değerlerin ve parçalanmış hayatların ortak yankısıdır. “Dişi Kurdun Rüyaları”nda insanın tabiatla bağını koparmasının doğurduğu yıkım anlatılırken, modern dünyanın ruhsuzluğu da eleştirilmektedir. İnsan vicdanının zayıflaması, geleneksel bağların çözülmesi ve yalnızlaşma duygusu, Aytmatov’un eserlerinde en güçlü şekilde işlenen meseleler arasında yer almaktadır.
Cengiz Aytmatov’un dünya çapında karşılık bulmasının en önemli sebeplerinden biri de kendi kültüründen uzaklaşmadan evrensel bir anlatı kurabilmesidir. Türkistan coğrafyasının hikâyelerini anlatırken insanlığın ortak meselelerine temas etmiş; aidiyet, merhamet, vicdan, yalnızlık ve hafıza gibi evrensel konuları güçlü bir dille işlemiştir. Ancak bunu yaparken kendi milletinin kültüründen ve tarihinden hiçbir zaman kopmamıştır.
Türk milliyetçiliği açısından bakıldığında Aytmatov’un taşıdığı anlam daha da belirginleşmektedir. Çünkü onun eserlerinde milliyetçilik kuru bir slogan değil; dili, kültürü, hafızayı ve medeniyet mirasını koruma iradesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Romanlarında Türk milletinin yalnız geçmişi değil; geleceğe dair endişeleri, korkuları ve umutları da yer almaktadır.
Bugün Anadolu’dan Kırgızistan’a, Kazak bozkırlarından Azerbaycan’a kadar geniş bir coğrafyada Aytmatov’un eserleri okunmaya devam etmektedir. Türk dünyasının farklı bölgelerinde yaşayan genç kuşaklar, onun satırlarında kendi tarihlerini, kültürel köklerini ve medeniyet hafızalarını yeniden keşfetmektedir.
Aradan geçen yıllar, Cengiz Aytmatov’un etkisini azaltmamıştır. Çünkü milletlerin gerçek hafızası yalnız arşivlerde değil; şairlerin, romancıların ve fikir adamlarının bıraktığı eserlerde yaşamaktadır. Aytmatov da Türk milletinin hafızasına silinmeyecek izler bırakmış büyük bir edebiyat ve düşünce insanı olarak yaşamaya devam etmektedir.
Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Sayın. Dr. Devlet Behçeli Beyefendinin himayelerinde kurulan enstitümüz, onun Türk Dünyasını bütünleştirici mirasını koruma azmindedir.
Türk dünyasının ortak vicdanına dönüşen Cengiz Aytmatov’ u, vefat yıl dönümünde saygı, rahmet ve minnetle anıyoruz."
Odatv.com
