Romanya ile Moldova'nın birleşme hazırlıkları, Balkanlar'da yeni bir jeopolitik gerilimi tetikledi. Türk soylu Gagavuzlar, bir tarafta Rusya tehdidi diğer tarafta milli kimliklerini ve özerkliklerini kaybetme endişesiyle tarihi bir yol ayrımına sürükleniyor.
Balkanlarda sular durulmuyor. SSCB’nin dağılmasının ardından 1991 yılında bağımsızlığını ilan eden Moldova ve Romanya yeniden birleşme hazırlıkları yapıyor. Bölgenin kilit unsuru Gagavuzlar bir tarafta Rusların Kırım-Lugansk-Donetsk işgali ve Transdinyeper üzerinden artan Rus tehdidi diğer taraftan AB çatısı altında toprak ve milli kimliğin yok edilme endişesi taşıyor.
Birleşme yasası Romanya Temsilciler Meclisi’nde onaylandı. Sıra senatoda. Moldova tarafında Devlet Başkanı Sandu birleşme için istekli ancak konu Moldova kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor. Moldova Parlamentosu’nun Gagavuz Milletvekillerinden İvanna Köksal, benzer bir girişimin 2023 yılında sonuçsuz kaldığını hatırlattı ve olayın Gagavuzya boyutuna dikkat çekti.
Gazetemize özel değerlendirmelerde bulunan İvanna Köksal, konu uzun zamandır tartışılmakta. Mecliste onaylandı ancak Parlamento iç tüzüğüne göre, sunulduktan sonraki 45 gün içinde genel kurulda görüşülmeyen veya reddedilmeyen tasarılar otomatik olarak kabul edilmiş sayılıyor. Tasarı metninde, Romanya makamlarının Moldova ile tam birleşme konusunda müzakerelere başlamasının zorunlu olduğu belirtiliyor. Ayrıca bu süreç hakkında ABD, NATO, BM ve Avrupa Birliği de dahil olmak üzere ilgili uluslararası kuruluşlar bilgilendirilecek’ şeklinde gelişmeleri özetledi.
RUSYA VE AB HESAPLAŞMASI
İvanna Köksal, güncel durum açısından Moldova halkının % 40’ı birleşmeye “evet” diyor. Yaklaşık %50’si de olumsuz bakmakta. Yüzde 10’luk kısım ise kararsız. Ancak AB Üyeliğine evet diyenler ise %60 civarında. Yani Moldova halkı Romanya ile birleşmeye göre Avrupa Birliği üyeliğine daha fazla destek veriyor. Romanya halkında ise birleşmeye destek %70 düzeyinde. Bu noktada kilit unsur Transdinyester bölgesi. Zira orada halkın % 80 i birleşmeye karşı. Gelişmelerin Türk soylu Gagavuzları ilgilendiren boyutunda ise kaygı boyutu hakim. Zira burada bir AB-Rus hesaplaşması var ve bu nedenle gelecek kaygısı taşıyan Gagavuzlar da birleşme konusunda yüzde 70’lik hayır kanaati hakim. Çünkü mevcut kanun maddeleri arasında Moldova başka bir ülke ile birleşirse Gagauzya kendi geleceğini kendi tayin eder hükmü var. Bu da birleşmenin önündeki en büyük engel olarak gözükmekte. Hem Romanya hem de Moldova yönetimi mevcut statü nedeniyle Transdinyesteri bırakıp birleşmeyi kısa vadede gerçekleştirme taraftarı. Bu noktada Gagavuzya faktörü toprak bütünlüğünü bozan ayak bağı olarak öne çıkmakta’ ifadelerini kullandı.
GAGAVUZYA’YI YUTACAKLAR
Türk Dışişleri gelişmeleri yakından izliyor. Otoriteler Rusya-AB kapanı olarak nitelendirdikleri gelişmelerin Gagavuzya’yı yutma boyutuna vurgu yapmakta. Burada en dikkat çeken arka plan bilgisi, İsrail ve Rusya’nın Moldova-Gagavuzya-Transdinyeper konusunda müşterek hareket ettiği yönünde.
Moldova Milletvekili İvanna Köksal, Gagavuzlar açısından kendi milli menfaatlerinin öncelik taşıdığını belirtti ve burada Moldova için iki seçenek kalıyor. Birincisi Gagauzya halkını ikna edip referandumla evet için ikna etmek. Diğeri de Moldova Parlamentosu’nda Gagauzya’nın otonomyasının iptali. Bir yanda Ukrayna gerçekliği ve Lugansk-Donetsk-Kırım örneği diğer tarafta tüm milli haklar ve etnik kimliğin eritilmesi gibi risklerle karşı karşıyayız. Türk dünyası ve özellikle Türkiye bu noktadaki hassasiyetleri etkin niteliğe sahip. Ayrıca Rusya-Ukrayna savaşının seyri de belirleyici önem arz ediyor’’ diye konuştu.
