NATO liderleri, Ankara’da yapılacak zirve öncesinde savunma sanayiine ilişkin milyarlarca dolarlık anlaşmaları açıklamaya hazırlanıyor. Avrupa hükümetlerinin, ABD Başkanı Donald Trump’ın “Avrupa kendi savunması için daha fazla harcama yapmalı” yönündeki baskısına karşı, yeni savunma taahhütleriyle yanıt vermesi bekleniyor.
Yeni anlaşmaların, Trump’ın Türkiye’ye gelerek Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüşmesi ve ardından NATO liderleriyle zirveye katılması öncesinde düzenlenecek NATO savunma sanayii forumunda duyurulması planlanıyor. Zirvenin salı akşamı liderler yemeğiyle başlaması bekleniyor.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, zirve öncesinde yaptığı açıklamada, Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarında “çarpıcı” artışlar yaptığını söyledi. Rutte’ye göre bu artışta hem Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgalinin ardından büyüyen güvenlik kaygıları hem de Trump’ın Avrupalı müttefiklere yönelik sert baskısı etkili oldu.
Trump, uzun süredir Avrupa ülkelerini NATO’nun güvenlik şemsiyesi altında ABD’ye fazla bağımlı olmakla eleştiriyor. Washington yönetimi, Avrupa’nın kendi savunması için daha fazla mali ve askeri sorumluluk üstlenmesini istiyor.
Rutte, Ankara’da gazetecilere yaptığı açıklamada, “Artık sürdürülebilir bir ittifak oluşturuyoruz. ABD bunun adil bir anlaşma olduğunu biliyor” ifadelerini kullandı.
AVRUPA VE KANADA'DAN 570 MİLYON DOLARI AŞAN SAVUNMA HARCAMASI
Rutte’nin verdiği bilgilere göre NATO’nun Avrupalı üyeleri ve Kanada, 2025 yılında savunma harcamalarını reel olarak 2024’e kıyasla 90 milyar dolar artırdı. Böylece toplam savunma harcaması 570 milyar doların üzerine çıktı.
Bu rakam, bir yıl içinde yaklaşık yüzde 20’lik artış anlamına geliyor. NATO yönetimi, bu tabloyu Avrupa’nın savunma yükünü daha fazla üstlenmeye başladığının göstergesi olarak sunuyor.
Buna karşın Trump’ın NATO müttefiklerine yönelik eleştirileri son aylarda yeniden sertleşti. ABD Başkanı, Avrupa ülkelerini İran savaşı sürecinde Washington’a yeterli destek vermemekle suçladı.
Trump ayrıca, ABD’nin NATO’dan ayrılabileceği ya da ittifakın karşılıklı savunma taahhüdünü görmezden gelebileceği yönündeki çıkışlarıyla da Avrupalı müttefiklerde endişe yarattı.
Avrupalı yetkililer ise ABD’nin Avrupa’daki hava sahası ve askeri üsleri kullanmasına ilişkin taahhütlerin büyük ölçüde yerine getirildiğini savunuyor. Ancak aynı yetkililer, Avrupa ekonomilerini etkileyen ve kamuoyunda tepki çeken İran savaşı konusunda kendilerine yeterince danışılmadığını belirtiyor.
ABD'NİN AVRUPA'DAKİ ASKERİ VARLIĞI DA GÜNDEMDE
Zirvenin kritik başlıklarından biri de ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığı olacak. Washington yönetimi, Avrupa’dan bazı askerlerini çekme kararı alırken, NATO savunma planlarına tahsis ettiği bazı askeri unsurları da azaltmış durumda.
Bu kapsamda uçak gemisi, tanker uçaklar, savaş uçakları ve insansız hava araçları gibi bazı unsurların NATO planlarından çekildiği belirtiliyor. ABD ayrıca, Avrupa’daki askeri varlığına ilişkin altı aylık bir değerlendirme süreci başlattı.
Avrupalı yetkililer, Trump’ın Ankara Zirvesi’nde NATO’ya yönelik eleştirilerini yineleyebileceğini değerlendiriyor. Buna rağmen Erdoğan ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin Trump ile yakın ilişkilerinin, zirvenin daha kontrollü bir atmosferde ilerlemesine katkı sağlayabileceği belirtiliyor.
Ancak müttefikler arasında İran, Grönland ve Trump’ın bazı Avrupa liderleriyle yaşadığı gerilimler nedeniyle zirvenin nasıl sonuçlanacağına ilişkin belirsizlik sürüyor.
SAVUNMA ANLAŞMALARININ AYRINTILARI GİZLİ TUTULUYOR
Zirve öncesinde açıklanacak savunma anlaşmalarının ayrıntıları şimdilik kamuoyuyla paylaşılmadı. NATO’nun, anlaşmaları toplu biçimde duyurarak Ankara Zirvesi öncesinde güçlü bir siyasi mesaj vermek istediği belirtiliyor.
Hollanda Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz, ülkesinin 3 milyar avronun üzerinde anlaşma ve plan açıklayacağını söyledi. Bu kapsamda Belçika ile hava savunması, İngiltere ile de donanma gemileri alanında ortaklıklar kurulması bekleniyor.
NATO’nun ayrıca yaşlanan ABD yapımı AWACS gözetleme uçağı filosunu, İsveçli Saab şirketinin GlobalEye sistemiyle değiştirme planını açıklaması bekleniyor.
