Astronomlar, bugüne kadar gözlemlenen en eski titreyen kuasarı keşfetti. J0439+1634 adı verilen kuasarın ışığının Dünya'ya ulaşması 13 milyar yıldan fazla sürdü. Bilim insanlarına göre bu keşif, Evren'in ilk dönemlerinde ortaya çıkan devasa kara deliklerin nasıl bu kadar hızlı büyüdüğünü anlamaya yardımcı olabilir.
Araştırmaya göre kuasar, Evren'in yalnızca 850 milyon yaşında olduğu "kozmik şafak" döneminde bulunuyordu. Bu dönem, yıldız oluşumlarının hızla gerçekleştiği ve galaksilerin şekillenmeye başladığı kritik bir evre olarak kabul ediliyor.
İlk kez erken evrenden gelen bir "titreme" görüldü
Kuasarlar, merkezlerinde bulunan süperkütleli kara deliklerin çevresindeki maddeyi yutarken ortaya çıkan son derece parlak galaktik çekirdekler olarak biliniyor. Bu cisimler, bazen trilyonlarca Güneş'in toplam parlaklığını aşabilecek kadar güçlü ışık yayıyor.
Yakın evrendeki kuasarlarda gözlenen parlaklık değişimleri yani "titremeler", kara deliğe düşen gaz ve toz miktarındaki dalgalanmalardan kaynaklanıyor. Ancak bu tür değişimleri Evren'in ilk dönemlerinde tespit etmek bugüne kadar mümkün olmamıştı.
MIT öncülüğündeki uluslararası araştırma ekibi, J0439+1634'ün 14 yıllık gözlem verilerinde düzensiz şekilde parlayıp söndüğünü belirledi. Araştırmacılar bu davranışı "rüzgarda titreşen bir mum alevine" benzetti.
600 milyon Güneş kütlesinden daha büyük
Kızılötesi ve X-ışını gözlemleriyle incelenen kuasarın kütlesinin Güneş'in yaklaşık 600 milyon katından fazla olduğu hesaplandı. Karşılaştırma yapmak gerekirse Samanyolu'nun merkezindeki Sagittarius A* adlı süperkütleli kara delik yaklaşık 4 milyon Güneş kütlesine sahip.
Araştırmacılar ayrıca kuasarın yaklaşık 12 trilyon Güneş parlaklığında ışık yaydığını belirledi.
Bilim insanlarını şaşırtan detay
Keşfin en dikkat çekici yönlerinden biri, kuasarın çevresindeki madde diskinde ortaya çıktı. Teorilere göre Evren'in bu kadar erken dönemlerinde bulunan kara deliklerin düzensiz ve kaotik yapıda olması bekleniyordu.
Ancak gözlemler, J0439+1634'ün çevresindeki birikim diskinin oldukça düz ve düzenli olduğunu gösterdi. Bu durum, süperkütleli kara deliklerin büyüme süreçlerinin düşünüldüğünden çok daha erken tamamlanmış olabileceğine işaret ediyor.
Araştırmacılar, dev kara deliklerin en hızlı büyüme dönemlerini çok erken evrede geçirdikten sonra gözlemlediğimiz parlak kuasar yapılarına dönüştüğünü düşünüyor.
Kara deliklerin kökenine ışık tutacak
Nature Astronomy dergisinde yayımlanan çalışma, yalnızca yeni bir kuasar keşfi sunmakla kalmıyor, aynı zamanda erken evrendeki süperkütleli kara deliklerin kütlelerinin nasıl ölçülebileceğine ilişkin yeni yöntemler de ortaya koyuyor.
Bilim insanları, önümüzdeki yıllarda fırlatılacak yeni nesil uzay teleskopları sayesinde daha eski kuasarları keşfetmeyi ve Evren'in ilk dönemlerindeki kara delik oluşumunu daha ayrıntılı incelemeyi hedefliyor.
