İstanbul, 4 Temmuz Cumartesi günü tarihinin en ağır yaz sağanaklarından birine teslim olurken, şehrin en önemli kültürel duraklarından biri olan Üsküdar Sahaflar Çarşısı büyük bir felaket yaşadı. Sadece kitap ticaretinin yapıldığı bir pazar değil; yıl boyu düzenlenen nitelikli etkinlikleri ve entelektüel buluşmalarıyla son üç yılda İstanbul’un en canlı kültür ve sanat adalarından birine dönüşen çarşı, meydandan akan sel sularıyla yutuldu. Her biri mesleğini büyük bir adanmışlıkla icra eden, kültür dünyasına hakim yedi sahafın dükkanı, altyapı hesaplamalarındaki hataların kurbanı oldu. Çarşıda su seviyesinin bir metreye ulaşmasıyla binlerce nadide eser, efemera ve el yazması sular altında kaldı. Üsküdar Sahaflar Derneği Başkanı Bahtiyar İstekli, yaşanan felaketi, altyapı ihmallerini ve kaybolan tarihi mirasın boyutlarını gazetemize anlattı.
‘UYARMIŞTIK AMA YEDİ AYDIR BİR GELİŞME OLMADI’
Sel haberini alır almaz İstanbul dışındaki programını yarıda keserek çarşıya koştuğunu belirten Üsküdar Sahaflar Derneği Başkanı Bahtiyar İstekli, dükkanların içine bin litreden fazla su girdiğini ve çarşı genelinde yüzde elliye yakın bir zayiat olduğunu belirtti. Üsküdar Meydanı’nın tüm su yükünün çarşıya aktığını vurgulayan İstekli, bu felaketin aslında göz göre göre geldiğini şu sözlerle ifade etti: “Ciddi bir yağış oldu tabii, ona bağlı olarak bir sel baskını vücuda geldi. Bunda tabii ki sorumlu olan birimler var; bunların planlanması gerekirdi, mühendislik hesapları yapılmalıydı. Meydanın bütün suyu bizim çarşımızla birleşiyor, altyapı da ona göre yapılmamış, debiyi kaldırmıyor. Biz daha önce uyardık, İSKİ’yi çağırdık, Fen İşleri geldi baktı. ‘Altyapı kaldırmıyor’ dedik. ‘Tamam’ dediler, tespit ettiler ancak yedi sekiz aydır hiçbir gelişme olmadı. Daha önce ufak çaplı su girmeler olmuştu ama zayiat olmadığı için sadece görevlileri çağırıp önlem alınmasını istemiştik. Bu kez çok daha büyük bir yağış oldu ve ilk kez bu çaplı bir sel felaketiyle karşı karşıya kaldık.”
‘MÜTEFERRİKA BASKISI CİHANNÜMA HARİTASI SU İÇİNDE KALDI’
Görünen o ki, felaketin en acı verici kısmı belediye ekiplerinin çarşıdan dört kamyona yükleyerek çöpe taşımak zorunda kaldığı ıslak kitap yığınları değildi. Sel baskınında telafisi mümkün olmayan, dünya kültür mirasının nadide parçaları olan efemeralar ve asırlık belgeler de yok oldu. Kendi dükkanındaki kayıplardan bahsederken sesi titreyen Bahtiyar İstekli, yok olan kültürel hafızayı şu cümlelerle özetledi: “Güncel kitaplar bir şekilde yeniden satın alınır, telafi edilebilir. Ama efemera dediğimiz o benzersiz harita, kartpostal, eski fotoğraf ve mektup gibi şeylerden büyük zayiat oldu, en çok ona üzülüyoruz. Osmanlı Türkçesi kitaplarımız, nadide eserlerimiz gitti. Bende mesela İbrahim Müteferrika baskısı Cihannüma’dan çıkma orijinal bir harita vardı; su içinde kalmış... Kurtarmaya çalışacağız ama eskisi gibi olmaz tabii. 1914 yılına ait Ermenice dergiler vardı dükkanda, komple su yemişler.”
KİTAPSEVERLER ISLANAN KİTAPLARI SATIN ALMAK İSTEDİ
Çarşıyı vuran selin ardından İstanbullu kitapseverler ve koleksiyoncular da dayanışma için harekete geçti. Ancak Dernek Başkanı İstekli, bu süreçte halktan gelen bireysel yardım veya mezat taleplerini nazikçe geri çevirdiklerini belirtti: “Halktan gelip ‘Islanan kitapları satın alalım, destek olalım’ diyenler, ‘Yardım mezatı düzenleyelim’ diyen dostlarımız oldu; hiçbirini istemiyoruz. Biz kimseden de şikayetçi değiliz, yaşanan bir sel felaketi. Devletimizin bu zayiatı karşılayacak durumda olduğunu düşünüyor ve umuyoruz. Sel afeti olduğu için devletimizin buradaki zararı tazmin edeceğine inanıyoruz.” İstanbul’un kalbinde, Üsküdar Meydanı’nda yer alan yedi dükkan, şimdi sel baskının ardından tarihin kırıntılarını ayıklamaya çalışıyor. Üsküdar Sahaflar Çarşısı, yetkililerin atacağı sağlam adımlarla, gelecekte benzer bir felaketle bir daha hafızasını kaybetmemeyi umuyor.
‘GERİ ALAMAYIZ AMA ÖNLEYEBİLİRİZ’
Bahtiyar İstekli, felaketin ardından hem yerel yönetim hem de devlet kademelerinin yaraları sarmak için harekete geçmesinden ise memnun. İstanbul Valisi Davut Gül, İstanbul İl Kültür Müdürü Hüseyin Keskin, Üsküdar Kaymakamı Adem Yazıcı ve Üsküdar Belediye Başkanı Sinem Dedetaş’ın çarşıyı bizzat ziyaret ettiğini belirtti. Islanan kitaplarını kurtarmaya çalışan sahaflara sıcak destek sağlayan Tür Kızılayı’na ise teşekkür etti. İstekli, çarşıdaki altyapı sorununa kalıcı bir çözüm getirilmesi adına somut bir diğer adımın ise İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nden (İBB) geldiğini, İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat’ın kendisini aradığını belirterek, şunları aktardı: “Mahir Polat Bey aradı, ‘Çarşıda bir daha bunun yaşanmaması için elimizden geleni yapalım’ dedi. Altyapı ile ilgili bazı görevliler yolladı, Pazartesi günü de gelip detaylı inceleme yapacaklar. Yaşanan bir hadise var, zamanı geri alamayız. Bundan sonra yapılması gereken şeyler var ve Mahir Bey bu süreci bizzat takip edeceğini söyledi. Bu yüzden ümitvarız.”
