Alp ULAGAY
Geçenlerde Londra’da oturduğumuz mahallenin sakinlerinin de üye olduğu Nextdoor adlı aplikasyondan gelen mesajlara bakıyordum. Civardaki mahallelerden de haberler geldiği için gözüme bir mesaj çarptı. Komşu ilçe sınırları içindeki Wimbledon semtinin sakinleri Wimbledon tenis turnuvasıyla ilgili bir şikayet daha doğrusu bir yakınmaydı bu:
“Köpeğimi gezdirmek için Wimbledon Parkı'na gittim ama orası artık tenis etkinlikleri için bir otoparka dönüştürülmüş! Yolun karşısındaki spor kulübünü devraldıktan sonra ellerinde yeterli alan kalmadı mı sanki? Bu tam anlamıyla bir açgözlülük çünkü hiç şüphesiz otopark ücreti alacaklar!” Tenis turnuvasının yapılacağı üç hafta boyunca Wimbledon Parkı otopark alanı olarak kapatılmıştı. Köpeğini dolaştırmaya giden bu Wimbledon sakini de şikayetini böyle dile getirmişti.
Aradan birkaç gün geçti ve turnuva başladı ki bu kez protestocular çıktı ortaya. Wimbledon turnuvasını düzenleyen All England Lawn Tenis Club’ın (AELTC) genişleme projesinden şikayetçi olan bir kitle olduğunu biliyorum. 50 kadar protestocu da turnuva için geceden veya sabahın erken saatlerinden itibaren sıraya giren tenis severlerin hemen yanında ve kameraların önünde itirazlarını dile getirdi “Tenisi severim, betondan nefret ederim. Ağaçları seviyoruz” sloganlarıyla…
Tüm bu itirazların sebebi AELTC’nin büyük genişleme projesi... Mevcut kampüsün karşı tarafındaki golf kulübünü birkaç yıl önce satın aldılar. Bu alana 8 bin seyirci kapasiteli büyük bir kort daha inşa etmeyi planlıyorlar. Ayrıca 38 adet küçük kort da inşa edilecek ve her şey yolunda giderse 2032'den itibaren eleme turları da burada oynanacak. Wimbledon da bu genişleme sayesinde gelir seviyesi de bu yılki 450 milyondan 600 milyon sterline çıkarabilir…
64 takımlı kupaya hazır olun
Wimbledon tenis turnuvası sadece bir örnek. İngiltere'de, Avrupa’da veya dünyanın diğer bölgelerindeki büyük turnuvalar ve şampiyonalar büyük bir büyüme iştahına kapılmış durumda. Daha fazla takım, daha fazla katılımcı, daha fazla maç, daha fazla seyirci ve elbette daha fazla gelir arzusu tüm etkinlik sahiplerini ve de diğer paydaşları cezbetmiş durumda.
Bakın FIFA’nın düzenlediği Dünya Kupası’na. Bu yıl takım sayısı 32'den 48'e çıktı. Özellikle ABD’deki seyirci kapasiteleri yüksek stadyumlar sayesinde hem daha fazla maç hem daha fazla seyirci rakamlarına ulaşıldı. İkinci turdaki Fransa-İsveç maçı sırasında turnuvanın toplam seyirci sayısı 5 milyon sınırını aştı. Hem FIFA hem ev sahipleri hem de yayıncılar bu durumdan son derece memnun görünüyor. Önceki haftalarda FIFA’nın bu turnuvayı da içeren dönemden toplam 13 milyar dolarlık gelir beklediğini söylemiştik. 48 takıma çıkılmasa bu rakama da ulaşılmazdı.
Henüz bu turnuvayı bitirmedik ama şimdiden 64 takımlı Dünya Kupası önerileri duyuluyor bile. 48 takımlı turnuvanın eleme ve fikstür açısından yarattığı sorunlar gerekçe gösterilerek kupadaki takım sayısının 64'e çıkması yönünde tavsiyeleri okuyoruz. Tabii bu daha da fazla maçın oynanacağı daha uzun süren bir turnuva anlamına da gelecek. Gelirler daha da artacak… Belki 2034’te 20 milyar dolar gelir temin edecek 64 takımlı Dünya Kupası…
ABD’deki dalga
Dünyanın en bereketli spor pazarı diyebileceğimiz ABD’de bu büyüme iştahı belki 40 yıldır sürüyor. Yeni stadyum ve tesis konusunda zaten öncü durumdalar. Mevcut tesislerin yerine daha konforlu ve daha lüksünü yapmak için kamu kaynaklarını kullanmaktan hiç çekinmiyor takımlar. Burada amaç kapasiteden önce bilete ve yeme içmeye daha fazla harcayacak zengin seyirciye özel alanları arttırmak. Ülkedeki dört büyük ligin 2024’te sadece bilet geliri 15 milyar doları bulmuştu.
ABD’deki bu artış ve genişleme sadece tesislerle de sınırlı değil. Ülkenin hem büyük hem de orta boy liglerindeki takım sayısı da artıyor bir yandan. Mesela basketbolun zirvesi NBA’de iki takımlık bir genişleme olacak önümüzdeki yıllarda. Takım sahiplerinin lige katılmak için 7 ila 10’ar milyar dolar ödeyeceği tahmin ediliyor. Keza futbol ligi MLS’te ve kadın liglerinde istikrarlı genişleme devam ediyor. MLS’teki takım sayısı 10 yılda 20’den 30’a yükseldi. Kadınlar basketbol ligi WNBA’de takım sayısı iki yıl evvel 12’ydi. Orada da 2030’da lig 18 takımla oynanacak.
Kulüplerin büyüklük sevdası
En başta da dediğim gibi bu ne Wimbledon’a ne FIFA’ya özgü bir sorun… Hemen hemen her spor dalında önde gelen turnuvalar ve şampiyonalar bu büyüyen spor pazarından daha fazla pay alabilmek için genişleme stratejileri ortaya koyuyor. Mesela bu büyüme hevesine en çok futbolda rastlıyoruz. Zengin kulüplerin baskısıyla UEFA’nın Şampiyonlar Ligi’ni nasıl genişlettiğini gördük. İki yıl önce takım ve maç sayısı artırıldı. Ancak bu artış mevcut durumda kalmayabilir. İlerleyen yıllarda daha da genişlemiş bir Şampiyonlar Ligi’yle karşı karşıya kalabiliriz. Keza Avrupa’nın önde gelen 12 kulübünün beş yıl önce giriştiği süper lig projesini de unutmayalım. Şimdilik rafa kaldırılmış görünse de birkaç yıl sonra küllerinden doğabilir. Kulüpler de bireysel olarak büyüme ve genişleme akımından geri kalmıyor. Daha büyük ve daha lüks stat inşa etme akımı ABD’den
Avrupa’ya sıçrayalı yaklaşık 20 yıl oldu. Son dönemde de hızlandı… Avrupa’nın en büyük kulüpleri ya yeni stat inşa etme ya da mevcut stadyumlarını tamamen yenileme peşindeler. Geçen yıllarda Real Madrid’in bunu gerçekleştirdiğini gördük. Şimdi Barcelona, Camp Nou Stadı’nı yenileme çalışmasını bitirmenin eşiğinde. İngiltere'de önde gelen kulüplerin hemen hemen tamamı statlarını ya genişlettiler ya da yeni stada kavuştular son 20 yılda. Şimdi Manchester United ülkenin en büyük stadyumunu inşa etmenin peşinde. 2 milyar sterline mal olması beklenen bu 100 bin kişilik yeni stadyum eskisine göre 25 binden fazla seyirciyi ağırlamakla beraber muhtemelen kulübün gelirlerinde büyük bir sıçrama sağlayacak. 2035’te hizmete girdiğinde Manchester United’ın gelirleri tahminen 1 milyar sterlin sınırına dayanır…
Diğer takım sporları farklı mı? Voleybol, hentbol, basketbol gibi dallarda dünya ve kıta şampiyonaları giderek daha fazla takımın katılımıyla yapılıyor. Bu sporları yöneten uluslararası federasyonlar takım sayısını 16'dan 24'e, hatta 24'ten 32'ye çıkarmakta bir sakınca görmüyor. Elbette Avrupa merkezli kalmamak diğer kıtalara yayılmak her federasyonun işine yarıyor. Yayın pastası büyüyor, Asya gibi pazarlardan yeni sponsorlar işin içine giriyor.
